โครงการปฏิรูปการเรียนรู้สู่ผู้เรียนเป็นตัวชี้วัด สพฐ.และ ศธ.

ร่างตัวชี้วัด ก.พ.ร.: ความสำเร็จของ Reform Lab…ความสำเร็จของ สพฐ.ศธ.

พิทักษ์ โสตถยาคม

เมื่อวาน (12 มกราคม 2558) เจ้าหน้าที่จากสำนักงานคณะกรรมการพัฒนาระบบราชการ (ก.พ.ร.) มาเจรจาเรื่องเกณฑ์การให้คะแนนระดับความสำเร็จของการดำเนินงานโครงการปฏิรูปการเรียนรู้สู่ผู้เรียนกับผู้แทนสำนักพัฒนานวัตกรรมการจัดการศึกษา (ดร.บรรเจอดพร สู่แสนสุข) ซึ่งผลการดำเนินงานโครงการปฏิรูปการเรียนรู้สู่ผู้เรียนถูกกำหนดให้เป็นตัวชี้วัดหนึ่งในคำรับรองและประเมินผลการปฏิบัติราชการของกระทรวงศึกษาธิการและสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2558 สำหรับตัวชี้วัดนี้ทราบเบื้องต้นว่า ถูกกำหนดมาจากคณะทำงานที่เกี่ยวข้องกับการกำหนดตัวชี้วัดคำรับรองและประเมินผลการปฏิบัติราชการจากภายนอก/ คณะกรรมการของ ก.พ.ร. แต่เกณฑ์การให้คะแนนนี้ได้มีการหารือร่วมกันระหว่างคณะทำงานกลุ่มพัฒนาระบบบริหาร สพฐ. และสำนักพัฒนานวัตกรรมการจัดการศึกษา (ดร.พิธาน พื้นทอง และ ดร.บรรเจอดพร สู่แสนสุข) เมื่อสัปดาห์ที่แล้ว ทั้งนี้ ตัวชี้วัดและเกณฑ์การใช้คะแนนนี้ยังไม่ได้ข้อยุติที่ลงตัวนัก แต่ก็ทำให้ผู้เกี่ยวข้องเห็นทิศทาง จึงนำเสนอไว้เป็นเบื้องต้น ณ ที่นี้ก่อน หากมีการปรับปรุง เปลี่ยนแปลง และเติมเต็มในส่วนที่ยังไม่ครบหรือพร่องไป ก็จะนำมา update ให้ทราบต่อไป

ร่างตัวชี้วัดที่เป็นผลการพูดคุยกันเมื่อวาน เป็นดังนี้

ผลการเลือกทีมโค้ชของเขต

ผลการเลือกทีมโค้ชของสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษา

ในโครงการปฏิรูปการเรียนรู้สู่ผู้เรียน

พิทักษ์ โสตถยาคม

เมื่อวาน (9 มกราคม 2558) เป็นวันกำหนดส่งผลการพิจารณาเลือกทีมโค้ชของเขตส่งมายัง สพฐ. ปรากฏว่าผู้อำนวยการสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาและคณะทำงานขับเคลื่อนโครงการฯ ของเขตทุกเขต ส่งมาตรงตามกำหนดครบถ้วน แสดงถึงความเอาใจใส่ของผู้อำนวยการสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาและคณะทำงานขับเคลื่อนโครงการฯ ของเขตที่รับรู้และสัมผัสได้  

แนวคิดเบื้องต้นตามความเข้าใจของผม เกี่ยวกับการออกแบบให้มีทีมโค้ชครั้งนี้ก็คือ เพื่อให้ช่วยหนุนเสริมให้เกิดระบบการเรียนรู้ร่วมกันของบุคลากรในโรงเรียน ระบบในที่นี้อาจเป็นขั้นตอน กระบวนการ  flow chart เป็นวงจรคุณภาพที่ดำเนินการจริง เป็นระบบที่บุคลากรในโรงเรียนเฝ้าเรียนรู้ เกาะติดใกล้ชิด อย่างใส่ใจ เป็นการทำอย่างต่อเนื่อง เพื่อปรับปรุงกระบวนการทำงานให้ดีขึ้นๆ เพื่อศิษย์  เรื่องที่นำมาเรียนรู้กันก็คือ เรื่องการเรียนรู้ของนักเรียน อันมาจากผลการปฏิบัติของครูทุกคน นั่นคือ จากการจัดการเรียนรู้แต่ละครั้ง แต่ละวัน แต่ละสัปดาห์ ดังนั้น ทีมโค้ชจะช่วย Empowerment หนุนเสริมสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาร่วมมือกับโรงเรียนทำให้มีระบบการเรียนรู้ร่วมกันนี้ (แต่ก่อนอาจเรียกว่า ระบบนิเทศภายใน ตอนนี้อาจเรียกว่า ชุมชนการเรียนรู้ทางวิชาชีพ (PLC)/ Lesson Study/ AAR/ CoP) โดยเร็วที่สุด และช่วยให้ระบบนี้เดินต่อไปด้วยความมั่นใจของบุคลากรในโรงเรียน อาจแบ่งเป็น 4 ระยะ (ซึ่งจะนำเสนอต่อหัวหน้าทีมโค้ชในการประชุมร่วมกันวันที่ 14 ม.ค.นี้) ดังนี้ ระยะที่ 1 ก.พ.-มี.ค.58 ระยะที่ 2 เม.ย.-มิ.ย.58 ระยะที่ 3 ก.ค.-ก.ย.58 ระยะที่ 4 ต.ค.-ธ.ค.58 เพื่อผลที่คุณภาพการเรียนรู้ของบุคลากรในโรงเรียนและคุณภาพผู้เรียน

ผลการเลือกทีมโค้ชของสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษา ภายหลังจากที่ สพฐ.เห็นชอบแนวทางที่จะให้แต่ละเขตพื้นที่พิจารณาเลือกทีมโค้ชด้วยตนเอง ดังที่เคยกล่าวถึงแล้วในบล๊อกนี้ http://goo.gl/x9tZLw

เป็นดังนี้

 ซึ่งในวันจันทร์หน้า สพฐ.จะส่งจดหมายเชิญหัวหน้าทีมโค้ชทั้ง 8 ทีม มาประชุมพิจารณากรอบการทำงานร่วมกันในวันที่ 14 มกราคม 2558  แม้ว่าจะดูกระชั้นชิด แต่ได้แจ้งให้สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประสานเรียนเชิญอย่างไม่เป็นทางการไว้ก่อนแล้วในช่วงทาบทามทีมโค้ชมาทำงานร่วมกันในโครงการนี้ 

เท่าที่ผมได้รู้จักหัวหน้าทีมโค้ชทุกทีม รับประกันได้ในความเป็นผู้นำเชิงวิชาการ เป็นผู้ที่มีเจตนาที่มุ่งมั่นและทำงานทุ่มเทเพื่อการปฏิรูป คณะทำงานในแต่ละทีมโค้ชล้วนเป็นผู้ที่มีความสามารถสูงเป็นที่ประจักษ์ เมื่อได้ทำงานแบบร่วมมือรวมพลังกับคณะทำงานขับเคลื่อนโครงการของเขตและผู้บริหารโรงเรียนที่มีความกระตือรือร้นและมีความฝันที่อยากเห็นเด็กๆ เติบโตเป็นพลเมืองที่ดีมีความรับผิดชอบต่อตนเอง ครอบครัว สังคม และประเทศชาติ หวังจะเห็นผู้เรียนวันนี้คือผู้ใหญ่ที่เป็นกำลังหลักของชาติ เพื่อความอยู่รอดของประเทศ ย่อมจะก่อเกิดสิ่งดีงาม ที่สร้างสรรค์ ด้วยมิตรไมตรี

--------------------------------------------

สื่อสารผู้บริหารระดับสูง สพฐ.: รับรู้ร่วมกันเพื่อการสนับสนุนเชิงนโยบายและปฏิบัติ

สื่อสารผู้บริหารระดับสูง สพฐ.: รับรู้ร่วมกันเพื่อหนุนเชิงนโยบายและปฏิบัติ

พิทักษ์ โสตถยาคม

ร่องรอยของการสื่อสารเพื่อการรับรู้ตรงกันของผู้บริหารระดับนโยบายของ สพฐ. เกี่ยวกับโครงการปฏิรูปการเรียนรู้สู่ผู้เรียน ปรากฎอยู่่ในเอกสารรายงานการประชุมผู้บริหาระดับสูงของ สพฐ. ครั้งที่ 10/ 2557 วันอังคารที่ 9 ธันวาคม 2557 ซึ่งในการประชุมวันนั้น ผู้อำนวยการสำนักพัฒนานวัตกรรมการจัดการศึกษา (ดร.พิธาน พื้นทอง) ไม่สามารถเข้านำเสนอได้เพราะเดินทางไปปฏิบัติราชการอื่นในฐานะผู้แทนหน่วยงานตามที่เลขาธิการ กพฐ.มอบหมาย จึงมอบให้ผมเป็นผู้นำเสนอแทน ซึ่งฝ่ายเลขานุการการประชุมของสำนักอำนวยการ สพฐ. ได้สรุปการประชุมไว้ ดังนี้ 

จะเห็นว่า การขับเคลื่อนการดำเนินงานโครงการปฏิรูปการเรียนรู้สู่ผู้เรียนครั้งนี้ ผมถือว่าเป็นความมุ่งมั่นตั้งใจของฝ่ายนโยบาย ทั้งรัฐบาลและ สพฐ. ฝ่ายปฏิบัติในพื้นที่ และผู้ปฏิบัติการร่วมอยู่ในการดำเนินงาน ที่ต้องการเห็นผลของการเปลี่ยนแปลงที่ดีในทุกมิติ ซึ่งการตั้งต้นคิดที่ "ตัวผู้เรียน ห้องเรียน และโรงเรียน" เพื่อคุณภาพของผู้เรียน ห้องเรียน และโรงเรียน ก่อนการคิดเรื่องปฏิรูปด้านอื่นๆ นับว่าเป็นการปฏิรูปที่ถูกทิศทาง เมื่อร่วมกันแก้โจทย์ของผู้เรียน จะได้คำตอบออกมาชุดหนึ่ง และคำตอบนี้จะเป็นสิ่งกำหนดว่า เรื่องอะไรที่จะต้องแก้ไขปรับปรุงบ้างเพื่อให้ได้คุณภาพผู้เรียนที่คาดหวัง ไม่ว่าจะเป็นการบริหารจัดการงบประมาณ บุคลากร วิชาการ และการบริหารทั่วไป และขณะนี้เริ่มมองเห็นแนวทางของการดำเนินการชัดขึ้นๆ

------------------------------ 

รมว.ศธ.ลงนามคำสั่งแนวปฏิบัติ...ผลักดันการปฏิรูปเพื่อเด็ก

รมว.ศธ.ลงนามคำสั่งแนวปฏิบัติ...ผลักดันการปฏิรูปเพื่อเด็ก

พิทักษ์ โสตถยาคม

เมื่อวาน (6 มกราคม 2558) ผมเพิ่งเห็นคำสั่งกระทรวงศึกษาธิการที่รัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการ (พลเรือเอก ณรงค์ พิพัฒนาศัย) ลงนาม เรื่อง แนวทางปฏิบัติตามโครงการปฏิรูปการเรียนรู้สู่ผู้เรียน เพื่อส่งเสริมการกระจายอำนาจการบริหารและการจัดการศึกษารองรับนโยบายการปฏิรูปการศึกษา ลงวันที่ 26 ธันวาคม 2557 ซึ่งเป็นการดำเนินงานตามแนวนโยบายของรํฐบาล และเจตนารมณ์ของการกระจายอำนาจตามมาตรา 39 แห่ง พ.ร.บ.การศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2542 จึงออกคำสั่งนี้เพื่อให้หน่วยงานและผู้เกี่ยวข้องสนับสนุน ส่งเสริม และดำเนินการผลักดันให้เกิดผลอย่างเป็นรูปธรรมเพื่อผู้เรียน

ทำให้ผมนึกถึงสาระสำคัญที่ รมว.ศธ. (พลเรือเอก ณรงค์ พิพัฒนาศัย) เน้นย้ำเป้าหมายเจตนาของการดำเนินโครงการฯ ในการประชุม ผอ.สพท. 20 เขตนำร่องครั้งแรก เมื่อวันที่ 14 พฤศจิกายน 2557 ซึ่งได้เห็นรูปธรรมที่ชัดเจนยิ่งขึ้นเมื่อมาถึง ณ วันนี้ สำหรับสาระสำคัญที่ผมสรุปไว้ในวันนั้น เป็นดังนี้

(1) โครงการนี้เป็นการนำร่องกระจายอำนาจให้เขตอย่างจริงจัง โดยจะออกเป็นคำสั่งให้อำนาจ ภาระหน้าที่ และความรับผิดชอบอย่างชัดเจน นับจากเดือน ม.ค. 2558 เป็นต้นไป ถ้าได้ผลดีจะขยายไปสู่เขตพื้นที่อื่น (2) การเลือกโรงเรียนร่วมโครงการจะต้องเป็นโรงเรียนที่มีผลการเรียนรู้ต่ำ (3) จะมุ่งศึกษาการบริหารจัดการของ ผอ.สพป./ สพม. ในการแก้ไขปัญหาคุณภาพการศึกษา ซึ่งจะวิจัยติดตามผลในระยะ 3 เดือน 6 เดือน และ(4) จะวัดผลการเปลี่ยนแปลงคุณภาพที่ตัวผู้เรียน

 รายละเอียดของเอกสารคำสั่งกระทรวงศึกษาธิการ ที่ 1516/ 2557 ประกอบด้วย 3 ส่วน ได้แก่ (1) ตัวคำสั่ง (2) บัญชีรายชื่อสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษานำร่อง และ(3) ผนวก ซึ่งแต่ละส่วน มีรายละเอียด ดังนี้

1. ตัวคำสั่ง

2. บัญชีรายชื่อสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษานำร่อง

3. ผนวก

Reform Lab: รับสมัครคณะทำงานขับเคลื่อนโครงการฯ จากทุกสำนักใน สพฐ.

Reform Lab: รับสมัครคณะทำงานขับเคลื่อนโครงการฯ 

จากทุกสำนักใน สพฐ.

 พิทักษ์ โสตถยาคม

วันนี้ (6 มกราคม 2558) สำนักพัฒนานวัตกรรมการจัดการศึกษา (สนก.) ได้ส่งหนังสือถึงผู้อำนวยการสำนักทุกสำนักใน สพฐ. เพื่อประชาสัมพันธ์การเปิดรับสมัครคณะทำงานขับเคลื่อนโครงการปฏิรูปการเรียนรู้สู่ผู้เรียนของ สพฐ. ไปยังบุคลากรในสังกัดของแต่ละสำนัก หากมีบุคลากรรับทราบข้อมูลโครงการแล้วสมัครใจเข้าร่วมเป็นคณะทำงานร่วมกับ สนก. จะขอให้ผู้อำนวยการสำนักได้พิจารณาอนุญาต และส่งรายชื่อมายัง สนก. ในวันจันทร์ที่ 12 มกราคม 2558

เหตุผลความจำเป็นที่ควรให้บุคลากรของสำนักในส่วนกลางผนึกกำลังร่วมคิดร่วมทำครั้งนี้ ก็คือ

ร่วมเรียนรู้ สู่เปลี่ยนแปลง เชิงระบบ       เพื่อค้นพบ "จุดคานงัด" ที่ใฝ่ฝัน

สุมหัวคิด จับเข่าคุย ลุยด้วยกัน              ไม่นานวัน ฝันเป็นจริง ยิ่งภูมิใจ

เอกสารที่ส่งให้สำนักต่างๆ นั้น ได้ระบุเหตุผลเบื้องต้นและกรอบงานคร่าวๆ ไว้ดังนี้
1. ทำไมต้องการรับสมัครคณะทำงานขับเคลื่อนโครงการ

• ร่วมเรียนรู้ในกระบวนการเปลี่ยนแปลงทางการศึกษาไปด้วยกัน
• ต้องการกำลังกาย ใจ และสติปัญญาของบุคลากรส่วนกลาง เพื่อสนับสนุนการปฏิรูปของพื้นที่
• เพื่อเชื่อมโยงนโยบาย สพฐ. สู่การปฏิบัติ และเป็นการสร้างความรู้ความเข้าใจร่วมกัน
• สร้างชุมชนแห่งการเรียนรู้ระดับ สพฐ. เพื่อการปฏิรูป
• ให้บุคลากรของ สพฐ. ได้เรียนรู้จากทีมโค้ชภายนอก การทำงานของเขต และโรงเรียน

2. ภาระงานของคณะทำงานขับเคลื่อนโครงการ

• จัดให้มีการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ ณ สพฐ. สัปดาห์ละครั้ง ครั้งละประมาณ 1 ชั่วโมง
• เป็นผู้เกาะติดกระบวนการเปลี่ยนแปลงของสำนักงานเขตพื้นที่ และโรงเรียน ในการทำงานร่วมกับโค้ช (บทบาทคล้ายนักวิจัยภาคสนาม อาจเดินทางไปต่างจังหวัดบ้างเป็นบางครั้ง)
• เป็นคณะทำงานจัดประชุมผู้เกี่ยวข้อง
• สรุปสิ่งที่ได้เรียนรู้จากโครงการเผยแพร่สู่สาธารณะ
• ทำงานเชิงวิชาการและธุรการ แบบร่วมด้วยช่วยกัน

สำหรับเอกสารที่จัดส่งไปยังสำนัก มีทั้งสิ้น 4 ฉบับ ได้แก่

ฉบับที่ 1 บันทึกข้อความเรื่อง รับสมัครคณะทำงานขับเคลื่อนโครงการปฏิรูปการเรียนรู้สู่ผู้เรียน

ฉบับที่ 2 แบบฟอร์มให้แต่ละสำนักกรอก แล้วให้ ผอ.สำนักพิจารณาส่งกลับมายัง สนก.

ฉบับที่ 3 บันทึกข้อความอนุมัติโครงการปฏิรูปการเรียนรู้สู่ผู้เรียนของ สพฐ.

ฉบับที่ 4 บันทึกข้อความที่เลขาธิการฯ อนุญาตให้ สนก. ประชาสัมพันธ์ไปยังสำนักต่าง ๆ เพื่อรับสมัครบุคลากรร่วมทำงานปฏิรูปในโครงการนี้

หมายเหตุ: เอกสารที่ส่งสำนักต่างๆ ฉบับที่ 1 และ 2 

Reform Lab: แจ้งเขตพื้นที่เลือกทีมโค้ช

Reform Lab: แจ้งเขตพื้นที่เลือกทีมโค้ช

พิทักษ์ โสตถยาคม

ตามที่ มีการประชุมหารือร่วมกันของ ผอ.สพท.20 เขตนำร่อง ทปษ.รมว.ศธ.(รศ.ประภาภัทร นิยม) ผู้ช่วยเลขานุการ รมว.ศธ.(ดร.อมรวิชช์ นาครทรรพ) และที่ปรึกษา สพฐ. (ดร.พิธาน พื้นทอง) เมื่อวันที่ 24 ธ.ค. ณ โรงแรมปริ๊นซ์ พาเลซ รวมทั้งการประชุมผู้ทรงคุณวุฒิด้านวิจัยและ Coaching&Mentoring ในวันที่ 25 ธ.ค. ณ สพฐ. ได้มีการพูดคุยและมีข้อเสนอแนะเกี่ยวกับแนวทางการจัดหาทีมโค้ชสนับสนุนการทำงานของ สพท.และโรงเรียน นั้น

วันนี้ (30 ธ.ค.2557) สพฐ. ได้เห็นชอบแนวทางการเลือกทีมโค้ชของ สพท. ตามที่สำนักพัฒนานวัตกรรมการจัดการศึกษาเสนอ โดยให้ สพท. เป็นผู้พิจารณาเลือกทีมโค้ชที่จะทำหน้าที่เป็นผู้ชี้แนะและเป็นพี่เลี้ยง (Coaching and Mentoring) ทางเลือกใดทางเลือกหนึ่งจาก 3 ทางเลือกต่อไปนี้ 

• ทางเลือกที่ 1 เลือกทีมโค้ชจากรายชื่อทีมโค้ชที่ส่วนกลางประสานงานเบื้องต้นไว้ให้ (เป็นทีมโค้ชที่ได้รับการประสาน/ ประชุม ในวันที่ 24 ธ.ค. และยินดีร่วมทำงานเคียงข้าง สพท.)
• ทางเลือกที่ 2 เลือกทีมโค้ชที่ไม่อยู่ในรายชื่อทีมโค้ชที่ส่วนกลางประสานงานไว้
• ทางเลือกที่ 3 เลือกที่จะใช้ทีมโค้ชที่เป็นบุคลากรภายในเขตเอง/ ดำเนินการด้วยตนเอง

ทั้งนี้ ขอให้ สพท.พิจารณาเลือกทีมโค้ช โดยใส่หมายเลข 1, 2 และ 3 หน้าทางเลือกตามลำดับความต้องการ (ต้องการมากที่สุด หมายเลข 1, ต้องการมาก หมายเลข 2, ต้องการปานกลาง หมายเลข 3) พร้อมระบุรายชื่อทีมโค้ชลงในช่องว่างที่กำหนดให้  (ดังแบบฟอร์มที่แนบ) หาก สพท.เลือกทีมโค้ชใดเป็นหมายเลข 1 ขอให้ประสานเชิญให้เข้าร่วมประชุมทีมโค้ช ณ สพฐ. ในวันที่ 14 มกราคม 2558 เวลา 09.00-17.00 น. ถ้าหัวหน้าทีมโค้ชไม่ได้เป็นบุคลากรในสังกัด สพฐ. สพฐ.จะมีหนังสือเชิญอย่างเป็นทางการไปอีกครั้ง  (โดยทีมโค้ชเป็นผู้รับผิดชอบค่าใช้จ่ายในการเดินทางเอง หรือเบิกจ่ายจากองค์กรต้นสังกัด) เพื่อร่วมพิจารณากรอบแนวทางการดำเนินงาน ตั้งแต่เดือนมกราคม-กันยายน 2558 และรับทราบกรอบการสนับสนุนงบประมาณจาก สพฐ. สำหรับการทำงานร่วมกันของทีมโค้ช เขตพื้นที่ และโรงเรียน

ขอให้ สพท.แจ้งผลการเลือกทีมโค้ช โดยส่งให้ สพฐ. ที่สำนักพัฒนานวัตกรรมการจัดการศึกษา อาคาร สพฐ.5 ชั้น 10 ที่โทรสาร 022815216 หรือ email: pitaklink@gmail.com ภายในวันศุกร์ที่ 9 มกราคม 2558

สำหรับเอกสารที่ขอให้ สพท. จัดส่ง สพฐ. ภายในวันที่ 9 มกราคม 2558 จำนวน 3 ฉบับ เพื่อดำเนินการส่วนที่เกี่ยวข้อง และสังเคราะห์ข้อมูลนำเสนอคณะกรรมการกำกับทิศทางโครงการฯ ในวันที่ 23 มกราคม 2558  ประกอบด้วย 

1. แบบรายงานผลการเลือกทีมโค้ช 
2. Profile ของทีมโค้ช สำหรับทีมโค้ชที่จะระบุไว้ในทางเลือกที่ 2 และ 3 (Profile ความยาวไม่เกิน 2 หน้ากระดาษ A4 ต่อหนึ่งทีมโค้ช)
3. ข้อมูลโรงเรียนในโครงการ (อาทิ สภาพปัจจุบัน/ baseline/ ตัวชี้วัดความสำเร็จ/ แผนงาน) ซึ่งจากการประชุม ผอ.สพท.เมื่อ 24 ธ.ค.ที่ผ่านมา ได้ตกลงร่วมกันว่า จะให้โรงเรียนและพื้นที่กำหนดตัวชี้วัดความสำเร็จด้วยตนเอง โดยอิง 3 ประเด็นตามวัตถุประสงค์โครงการ และจัดส่งข้อูลให้ สพฐ.หลังปิดเทศกาลปีใหม่

สำหรับทีมโค้ชที่ส่วนกลางประสานงานเบื้องต้นไว้ จำนวน 6 ทีม แต่ละทีมมี Profile ดังนี้  

1. Profile ทีมโค้ชใน list No.1: มูลนิธิสดศรี-สฤษดิ์วงศ์

2. Profile ทีมโค้ชใน list No.2: มูลนิธิสถาบันวิจัยระบบการศึกษา

3. Profile ทีมโค้ชใน list No.3: ศูนย์พัฒนาการเรียนรู้และวิชาชีพครู คณะครุศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

 4. Profile ทีมโค้ชใน list No.4: สถาบันวิจัยและพัฒนาวิชาชีพครูสำหรับอาเซียนและศูนย์วิจัยคณิตศาสตรศึกษา คณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น

5. Profile ทีมโค้ชใน list No.5: สถาบันวิจัยพฤติกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ

6. Profile ทีมโค้ชใน list No.6: สถาบันขวัญแผ่นดินเพื่อการพัฒนาปัญญาร่วม

ปฏิรูปการเรียนรู้สู่ผู้เรียน: เสนอต่อที่ประชุมผู้บริหารระดับสูง สพฐ.

พิทักษ์ โสตถยาคม

วันนี้ (อังคารที่ 9 ธันวาคม 2557) ผมได้รับมอบหมายจากผู้อำนวยการสำนักพัฒนานวัตกรรมการจัดการศึกษา (ดร.พิธาน พื้นทอง) ให้นำเสนอเรื่องเพื่อทราบเกี่ยวกับโครงการปฏิรูปการเรียนรู้สู่ผู้เรียน ต่อที่ประชุมผู้บริหารระดับสูง สพฐ. แต่เนื่องจากมีเวลานำเสนอจำกัด จึงได้แนะนำเอกสารสรุปโครงการและนำเสนอเพียงภาพรวม ภายใน 2 นาที ดังนี้

1. ข้อมูลโครงการ โครงการปฏิรูปการเรียนรู้สู่ผู้เรียน เป็นโครงการนำร่องการกระจายอำนาจที่ผูกโยงกับความรับผิดชอบ ให้สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาผลักดันและขับเคลื่อนการแก้ไขปัญหาคุณภาพการศึกษาของโรงเรียนให้เกิดผลและเปลี่ยนแปลงเชิงบวกอย่างเป็นรูปธรรม ตามนโยบายของ รมว.ศธ. ซึ่งเลขาธิการ กพฐ.ได้ให้การสนับสนุนการดำเนินงานอย่างเต็มที่ ขณะนี้มีสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาที่อยู่ในระยะแรกของการดำเนินงาน จำนวน 20 เขต กระจายอยู่ในทุกภูมิภาคทั่วประเทศ

2. กลุ่มเป้าหมาย จำนวนเขตพื้นที่การศึกษาที่จะเข้าร่วมโครงการตลอด 3 ปีของการดำเนินงานโครงการ แต่ละปีแบ่งเป็น 2 ระยะ รวม 6 ระยะ ครอบคลุม 225 เขต ดังนี้ ระยะที่ 1 จำนวน 20 เขต ระยะที่ 2-5 จำนวน 40 เขต และระยะที่ 6 จำนวน 45 เขต  แต่ละเขตจะมีจำนวนโรงเรียนกลุ่มเป้าหมายช่วงเริ่มต้น 15 โรงเรียนต่อเขต

3. แนวความคิดโครงการ มุ่งเน้นการปลดล็อกสิ่งที่เป็นอุปสรรคของการพัฒนาคุณภาพ ปรับระบบการบริหารจัดการใหม่ และปรับระบบสนับสนุนส่งเสริมการทำงานของครูและบุคลากรใหม่ การปรับการเรียนเปลี่ยนการสอน โดยส่งเสริมให้โรงเรียนและสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาใช้การชี้แนะ (Coaching) การจัดวงสนทนาทบทวนการปฏิบัติ (After-action review: AAR) และการเดินสังเกตการสอนของครู (Learning Walk) เพื่อให้ได้ข้อมูลจากสภาพการทำงานจริง มาปรับปรุงพัฒนาคุณภาพผู้เรียน ในด้านความรู้ ทักษะแห่งศตวรรษที่ 21 ความเป็นพลเมืองไทยที่ดี และความสุข 

  

4. การวิจัยติดตามประเมินผลอย่างเป็นระบบ ประกบไปตลอดระยะเวลาดำเนินงานโครงการ ซึ่งจะมีหน่วยงานอื่นเป็นผู้ดำเนินการ อาทิ สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา (สกศ.) ส่วน สพฐ. จะส่งเสริม สพท.ให้วิจัยเพื่อการเรียนรู้ และได้มีการเชิญศึกษานิเทศก์มาร่วมประชุมสร้างความเข้าใจร่วมกันในแนวทางการวิจัยเพื่อการเรียนรู้แล้ว เมื่อวันที่ 3-4 ธันวาคม 2557 มีรองศาสตราจารย์ ดร.ดุษฎี โยเหลา ผู้อำนวยการสถาบันวิจัยพฤติกรรมศาสตร์ มาช่วยเชื่อมโยงและสังเคราะห์กรอบความคิดจากแผนงาน/ โครงการวิจัยที่ศึกษานิเทศก์นำเสนอ ดังแผนภาพ  

แผนภาพ สังเคราะห์แนวทางการวิจัยจากการนำเสนอของศึกษานิเทศก์ โดย รศ.ดร.ดุษฎี โยเหลา

---------------------------

คิดหลังคุยกับ รมช.ศธ.

คิดหลังคุยกับ รมช.ศธ.

พิทักษ์ โสตถยาคม

11 ธ.ค. 2557

สิ่งที่ผมนำมาคิดต่อหลังจากสนทนากับ รมช.ศธ. (พลเอก สุรเชษฐ์ ชัยวงศ์) และคณะ ย้อนมองปรากฏการณ์ที่กำลังเกิดขึ้นในสำนักงานเขตพื้นที่และโรงเรียนนำร่องในโครงการปฏิรูปการเรียนรู้สู่ผู้เรียน เพื่อตั้งประเด็นสำหรับการร่วมคิดและพัฒนาการดำเนินงานของผู้เกี่ยวข้องในโอกาสต่อไป ดังนี้

1. กรรมาธิการยกร่างปลดล็อก  การปลดล็อกปัญหาอุปสรรคที่รุมเร้าขัดขวางการเรียนรู้ของผู้เรียน ถือเป็นเรื่องดีที่ควรทำอย่างยิ่ง หากสังเคราะห์องค์ความรู้จากผลการวิจัยที่ผ่านมา อาจไม่ต้องใช้เวลาเนิ่นนานนัก และรวมกับการวิเคราะห์วิจัยจากประสบการณ์การปฏิบัติของผู้คนที่เกี่ยวข้องกับการจัดการศึกษาเพิ่มเติม นำมาผ่านกระบวนการคิดพิจารณาร่วมกันของผู้รู้ผู้เชี่ยวชาญและผู้ทรงคุณวุฒิ น่าจะได้ข้อสรุปที่ออกมาเป็นกฎระเบียบและคำสั่งเพื่อขจัดอุปสรรค ผลักดันการกระจายอำนาจ และความรับผิดชอบทางการศึกษาไปยังสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาและโรงเรียนได้อย่างเป็นรูปธรรม โดยเทียบเคียงกับกระบวนการยกร่างรัฐธรรมนูญ ที่มีประธานกรรมาธิการและกรรมาธิการยกร่างรัฐธรรมนูญ อันที่จริงก็มีความจำเป็นในขณะนี้อย่างมาก เพราะ รมว.ศธ.จะต้องลงนามในคำสั่งมอบอำนาจ/ กระจายอำนาจให้สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษากลุ่มนำร่อง 20 เขต ไปดำเนินการ ดังนั้น การจะออกคำสั่งเรื่องการกระจายอำนาจไปยังสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาจึงต้องผ่านการคิดพิจารณาอย่างรอบคอบและใช้ผลการวิจัยและข้อค้นพบที่ผ่านมาเป็นฐาน

2. แนวคิดไม่ใหม่-ไม่ยาก แนวคิดที่ต้องการปรับการเรียนการสอนไม่ใช่เรื่องใหม่ จากการร่วมสัมมนาปฏิบัติการปฏิรูปการเรียนรู้สู่ผู้เรียน หรือเรียกว่า Coaching Lab เป็นการแนะนำเรื่องการตั้งวงทำ AAR ทบทวนการทำงานของครูประจำสัปดาห์ และการแนะให้ผู้บริหารโรงเรียนเก็บข้อมูลการสอนของครูให้เป็น และนำสิ่งที่เก็บข้อมูลได้ไปเป็นประเด็นสนทนาในวง AAR ซึ่งสิ่งเหล่านี้ไม่ใช่เรื่องใหม่ แต่ไม่ได้ให้ความสำคัญและปฏิบัติอย่างเป็นวิถีชีวิต ดังนั้น หากโรงเรียนปกป้องเวลาของครูและจัดสรรเวลาเพื่อทำ AAR เป็นประจำทุกสัปดาห์ และมีการติดตามผลอย่างจริงจัง ก็จะเกิดผลดีตามสมมติฐานของโครงการ ซึ่งเมื่อเป็นสิ่งดีงามก็ควรส่งเสริมให้โรงเรียนโดยทั่วไปได้นำไปใช้ โดยไม่ต้องสมัครเข้าร่วมโครงการ

3. Trust: ไว้เนื้อเชื่อใจเขต การมอบหมายให้สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษารับผิดชอบผลที่จะเกิดขึ้นเกี่ยวกับคุณภาพโรงเรียน ควรเชื่อมั่นและไว้วางใจให้ผู้อำนวยการสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาแต่ละคนได้ใช้ภาวะผู้นำอย่างเต็มที่ พิสูจน์ฝีมือ ทำเรื่องที่ท้าทายเหล่านี้ให้ประจักษ์ชัด เพราะเมื่อเวลาผ่านไป 3 เดือน 6 เดือน มีการติดตามประเมินผล ก็จะได้รู้อย่างชัดเจนว่า การกระจายอำนาจให้สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาเป็นสิ่งที่ถูกต้องหรือไม่ และจะได้รู้ชัดว่าการจัดการศึกษาของประเทศนี้จะฝากความหวังไว้ที่สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาได้มากน้อยเพียงใด ฝ่ายติดตามประเมินผลของคณะทำงานส่วนกลางควรทำหน้าที่ติดตามประเมินผลอย่างตรงไปตรงมา เพื่อสะท้อนผลการปฏิบัติงานของเขตพื้นที่การศึกษาที่เชื่อมโยงกับคุณภาพของผู้เรียนและโรงเรียน

4. โค้ชนอกเขต ความจำเป็นของตัวช่วยหรือโค้ชภายนอก ความคิดเบื้องต้นของโครงการจะกำหนดให้มีโค้ชภายนอกไปช่วยเขต แต่เมื่อคิดทบทวนถึงหลักคิดของโครงการที่จะให้สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาได้มีอิสระ สามารถจัดการตัวเองได้ เพื่อทำเป้าหมายและวัตถุประสงค์ให้สำเร็จตามแต่ระยะเวลาที่กำหนด ซึ่งผมเชื่อมั่นว่าเขตทำได้เอง และเชื่อว่าเขตส่วนใหญ่คิดเช่นนี้ ดังนั้น การที่จะกำหนดโค้ชภายนอกแถมไปให้แต่ละเขต จึงควรทบทวนไตร่ตรองเรื่องนี้อีกครั้ง ซึ่งอาจมี 3 ทางเลือก แต่ละทางเลือกมีข้อคิดดังนี้

1) ให้เขตดำเนินการด้วยตนเอง โดยไม่ต้องพึ่งโค้ชภายนอก ข้อดีคือเป็นการพิสูจน์ฝีมือของเขตว่า สามารถรองรับการกระจายอำนาจและความรับผิดชอบจัดการศึกษาขั้นพื้นฐานได้จริงหรือไม่ อย่างไร

2) จัดโค้ชภายนอกไปให้โดยไม่ต้องถามเขต ข้อดีคือง่ายต่อการจัดการของส่วนกลาง ข้อเสียคือ เขตไม่มีสิทธิมีเสียง และไม่เป็นไปตามหลักการของโครงการที่มุ่งหวังจะให้เขตคิดเองและจัดการตนเอง

3) ถามเขตก่อนว่าต้องการหรือไม่ ถ้าต้องการ เขตจะเลือกแบบใด (3.1) ให้ส่วนกลางจัดโค้ชให้ แล้วแต่ส่วนกลาง (3.2) ให้ส่วนกลางจัดโค้ชให้ แต่มี list รายชื่อโค้ชให้เขตได้เลือก  และ(3.3) เขตจะเลือกโค้ชเอง เป็นโค้ชที่เขตรู้ฝีมือและเชื่อมั่นว่าจะสามารถทำงานร่วมกันได้อย่างดีเพื่อบรรลุเป้าหมายของโครงการที่มุ่งหวัง ซึ่งการเลือกตัดสินใจทางหนึ่งทางใด ก็จะกระทบข้อค้นพบจากการวิจัยและประเมินผลครั้งนี้ด้วย เช่น หากใช้โค้ชภายนอกแล้วการดำเนินการของเขตนั้นประสบความสำเร็จ ก็จะสรุปว่า ที่สำเร็จเพราะมีโค้ชภายนอกไปช่วย แสดงว่าถ้าจะมีการขยายผลการดำเนินการไปยังเขตอื่นๆ ก็จำเป็นต้องจัดหาโค้ชไปช่วยเขตเช่นเดียวกันเขตนำร่อง แต่ในความเป็นจริงอาจไม่จำเป็น เพราะสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาสามารถทำให้บรรลุผลได้ด้วยวิธีการที่เขตคิดเองและดำเนินการด้วยตนเองก็เป็นได้ ดังนั้น หากย้อนไปมองหลักคิดที่จะให้เขตเข้มแข็งอย่างแท้จริง ก็จำเป็นต้องมีกระบวนการทำความรู้จักศักยภาพของบุคลากรในแต่ละเขตพื้นที่ พูดคุยสอบถามแนวทางพัฒนาของเขต รวมถึงศึกษาความต้องการจำเป็นที่เขตต้องการความช่วยเหลือเพิ่มเติมจากภาคีเครือข่ายภายนอก 

5. ได้คุย-ได้คิด การที่มีผู้ตั้งประเด็นคำถาม เช่นเดียวกับที่สนทนาให้ข้อมูล รมช.ศธ. จะทำให้เราได้มีโอกาสได้คิดทบทวน และเกิดความคิดที่จะปรับปรุงพัฒนางานให้ดียิ่งขึ้น ดังนั้น การตั้งวงสนทนา AAR เพื่อปฏิรูปการเรียนรู้ คงไม่ใช่ส่งเสริมให้มีเฉพาะในโรงเรียน ควรจัดวงคุยในทุกระดับ เช่น วงคุยระดับกลุ่มโรงเรียน วงคุยในสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษา วงคุยระหว่างสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษา วงคุยในระดับ สพฐ./ นโยบาย ซึ่งจะทำให้ได้เรียนรู้ระหว่างกันและกระตุ้นให้เกิดความคิดสร้างสรรค์เพื่อพัฒนางานให้ดียิ่งขึ้นด้วย

-----------------------------

โครงการปฏิรูปการเรียนรู้: ชี้แจงต่อ รมช.ศธ.

ชี้แจงโครงการปฏิรูปการเรียนรู้สู่ผู้เรียนต่อ รมช.ศธ.

พิทักษ์  โสตถยาคม

วันที่ 9 ธันวาคม 2557 เวลา 16.30 น. ดร.พิธาน พื้นทอง ผอ.สนก. และผม รวม 2 คน ไปให้ข้อมูลเกี่ยวกับโครงการต่อรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงศึกษาธิการ (พลเอก สุรเชษฐ์ ชัยวงศ์) ตามการประสานงานของทีมงาน รมช.ศธ. ซึ่งรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงศึกษาธิการ ในฐานะรัฐมนตรีผู้ดูแล สพฐ.โดยตรง รมช.ศธ.ได้เน้นย้ำว่า เห็นด้วยในหลักการกระจายอำนาจการบริหารจัดการของโครงการ แต่ขอรับทราบข้อมูลเกี่ยวกับการดำเนินการโครงการ เพื่อช่วยสนับสนุนให้โครงการประสบความสำเร็จอย่างที่มุ่งหวัง สาระสำคัญของข้อมูลที่เล่าให้ รมช.ศธ. ทราบโดยสรุป มีดังนี้

ที่มาของภาพ: http://goo.gl/3HO4Oy

1. โครงการปฏิรูปการเรียนรู้สู่ผู้เรียน ได้มุ่งตรงไปยังการปฏิรูปที่แท้คือ การสอนของครูและการเรียนรู้ของเด็ก โดยใช้กระบวนการ Coaching AAR (After-action review) และ Learning Walk เพื่อนำข้อมูลผลการจัดการเรียนรู้มาร่วมกันคิด ทบทวนไตร่ตรอง สะท้อนผล และหาแนวทางปรับปรุงการปฏิบัติงานของแต่ละคน เพื่อมุ่งยกระดับคุณภาพผู้เรียนด้านความรู้ทักษะศตวรรษที่ 21 ความเป็นพลเมืองไทยที่ดี และความสุขในการเรียนรู้ เขตพื้นที่เป้าหมายระยะแรก มีจำนวน 20 เขต กิจกรรมเริ่มต้นโครงการจะมี 2 กิจกรรม ได้แก่ จัดสัมมนา Reform Lab เพื่อสร้างการมีส่วนร่วมในพื้นที่ และจัดสัมมนา Coaching Lab เพื่อนำเสนอหลักคิดของการปฏิรูปการเรียนรู้ในโรงเรียนให้ผู้อำนวยการโรงเรียน จำนวน 15 คน จาก 15 โรงเรียน และคณะทำงานขับเคลื่อนโครงการของเขต จำนวน 5 คน รวมเขตละ 20 คน นำไปคิดพิจารณาและประยุกต์ใช้ตามบริบทของแต่ละโรงเรียนและพื้นที่ด้วยตัวเอง ซึ่งวัตถุประสงค์ 3 ประการของโครงการ ประกอบด้วย (1) เพื่อนำร่องกระจายอำนาจลงสู่เขตพื้นที่การศึกษา โดยแก้กฎระเบียบที่เป็นอุปสรรคในการบริหารจัดการศึกษาระดับโรงเรียน ด้านการบริหารบุคคล งบประมาณ และการปฏิรูปการเรียนรู้ด้วยตนเอง (2) เพื่อยกระดับผลสัมฤทธิ์การเรียนรู้ในสาระวิชาหลักให้สูงขึ้นกว่าเดิม และพัฒนาผู้เรียนทันทีอย่างรอบด้าน ทั้งด้านความรู้ ทักษะศตวรรษที่ 21 และความเป็นพลเมืองไทยที่ดี และ (3) เพื่อติดตามประเมินผลการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรม การจัดการเรียนรู้ของครูและการปฏิรูปการเรียนรู้ของผู้เรียนทั้งโรงเรียน โดยใช้เป็นเกณฑ์พิจารณาความดีความชอบของผู้บริหารและครู

2. เขตประถมและมัธยมทำไปเรียนรู้ไปพร้อมกัน หลักคิดของการปฏิรูปการเรียนรู้ การกระจายอำนาจและความรับผิดชอบไปสู่สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาของเขตประถมศึกษาและเขตมัธยมศึกษาเป็นสิ่งเดียวกัน การเริ่มต้นให้เขตดำเนินการในเรื่องการปรับระบบการบริหารจัดการ การปรับระบบการสนับสนุน และปลดล็อกเพื่อให้ครูมีเวลาจัดการเรียนรู้อย่างมีคุณภาพเพื่อผลสัมฤทธิ์การจัดการเรียนการสอนที่ดีขึ้น เป็นหลักการเดียวกันที่มุ่งหวังให้เกิดขึ้น ส่วนการปฏิบัติของแต่ละเขตพื้นที่ที่จะนำหลักการนี้ไปดำเนินการ ก็ขึ้นอยู่กับบริบท ลักษณะของเขตพื้นที่นั้น ขณะนี้คณะทำงานส่วนกลางที่รับผิดชอบโครงการนี้ไม่ได้แยกคณะทำงานขับเคลื่อนโครงการเฉพาะส่วน สำหรับสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษา (สพป.) และสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษา (สพม.) แต่จะมีการวิจัย ติดตาม และประเมินผลว่า เมื่อมอบหมายบทบาทของการขับเคลื่อนคุณภาพไปอยู่ที่เขตโดยการนำของ ผอ.สพท.แล้ว แต่ละเขตดำเนินการอย่างไร ได้ผลเป็นอย่างไร ซึ่งตามข้อตกลงแรกเริ่มโครงการจะเป็นบทบาทของสำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษาเข้ามาดำเนินการวิจัยและประเมินผล ซึ่งก็อยู่ที่การออกแบบการวิจัยและประเมินผลว่า จะออกแบบวิจัยให้เหมาะสมกับการวิเคราะห์และประเมินผลการดำเนินงานของ สพป. และ สพม. และโรงเรียนในสังกัดนั้นๆ อย่างไร

3. ความจำเป็นของการวิจัยและประเมินผล เป็นที่เห็นพ้องต้องกันแล้วว่า การจัดการศึกษาต้องกระจายอำนาจการจัดการศึกษาและความรับผิดชอบ ไปยังภาคส่วนต่างๆ ให้มีส่วนร่วม และสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาก็เป็นหน่วยงานที่อยู่ในพื้นที่ทั่วประเทศ หากมอบหมายภารกิจและความเป็นเจ้าภาพทำงานมุ่งคุณภาพอย่างจริงจัง น่าจะเกิดการเปลี่ยนแปลงโรงเรียนและการเรียนการสอนได้ แต่นั่นก็เป็นแนวคิดที่ต้องพิสูจน์ ดังนั้น การวิจัยและประเมินผลทุกระยะ ทุกก้าวย่างของสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาจึงต้องมีการวิจัยและประเมินผลประกบติด เพื่อให้ได้ข้อมูลเชิงประจักษ์ ในการตัดสินใจของกระทรวงศึกษาธิการแบบ evidence-based decision making ซึ่งจากการตีความสิ่งที่ได้รับฟังจากที่ปรึกษารัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการ (รศ.ประภาภัทร นิยม) เข้าใจว่า หลายกลุ่มหลายฝ่ายมีการเสนอข้อมูลเพื่อให้เกิดการกระจายอำนาจ แต่พบว่าเป็นในเชิงความคิดเห็นมากกว่ามีหลักฐานข้อมูลเชิงประจักษ์ ที่จะช่วยให้กระทรวงตัดสินใจเรื่องนี้อย่างมั่นใจและถูกต้อง ฉะนั้น จึงมีโครงการปฏิรูปการเรียนรู้สู่ผู้เรียน เพื่อตั้งต้นที่คุณภาพการเรียนรู้ในห้องเรียนแล้วย้อนกลับไปดูระบบบริหารจัดการและระบบอื่นๆ ที่เกี่ยวข้องว่าจะต้องปรับปรุงเปลี่ยนแปลงด้านอื่นๆ อย่างไร ให้เกิดความเชื่อมั่นว่า ถ้าเปลี่ยนแปลงอะไรๆ แล้วจะเกิดคุณภาพที่ผู้เรียนจริงๆ

4. องค์ความรู้เพื่อกระจายอำนาจ แม้ว่าปัจจุบันมีองค์ความรู้เรื่องเกี่ยวกับการกระจายอำนาจอยู่มาก หากใช้การทบทวนและสังเคราะห์องค์ความรู้ที่มีอยู่ และรู้อยู่แล้วว่าควรกระจายอำนาจเรื่องอะไรอย่างไร แล้วสั่งการให้มีการดำเนินการอย่างจริงจังในทุกเขตพื้นที่ จะช่วยให้เกิดการเปลี่ยนแปลง/ ปฏิรูปการเรียนรู้อย่างที่มุ่งหวังได้เลย และทุกเขตพื้นที่ทุกโรงเรียนก็ดำเนินการไปพร้อมกัน โดยไม่ต้องรอให้มีการวิจัยและประเมินผลเสร็จก่อน รวมทั้งไม่ต้องเสียงบประมาณไปจ้างมหาวิทยาลัยหรือผู้เชี่ยวชาญมาวิจัย ติดตาม และประเมินผลอีก อย่างไรก็ตาม สพฐ.ได้อนุมัติการดำเนินงานปีแรกไว้แล้ว หวังว่า ข้อค้นพบของโครงการที่จะได้ในระยะแรก (ภายในปีงบประมาณ 2558) ก็น่าจะได้องค์ความรู้ที่จะยืนยันฐานความรู้เดิมได้เป็นอย่างดี และอาจนำไปสู่การตัดสินใจเชิงนโยบายในการกระจายอำนาจสู่เขตพื้นที่การศึกษาและโรงเรียนได้อย่างรวดเร็วกว่าที่กำหนดไว้ตามระยะเวลาที่วางไว้ 3 ปีของโครงการ

4. Start โครงการหลังปีใหม่ การปรับการเรียนเปลี่ยนการสอนเพื่อคุณภาพผู้เรียน ยิ่งมีการดำเนินการเร็วได้เพียงใด ย่อมส่งผลดีต่อเด็กแต่ละคน และคุณภาพการศึกษาโดยรวม สอดคล้องกับสโลแกน “ทำก่อน ทำจริง ทำทันที” และเป็นกลุ่มเป้าหมายระยะแรกของโครงการ ที่จะต้องปรับเปลี่ยนเรียนรู้เพื่อเปลี่ยนแปลงตนเอง แบบ “ระเบิดใน” จึงต้องมีระยะเวลาบ่มเพาะความเข้าใจร่วมกันเพื่อเปลี่ยนผ่านไปสู่วัฒนธรรมการเรียนรู้แบบใหม่ในโรงเรียน รวมทั้งปรับระบบบริหารและการสนับสนุนจากภายนอกไปพร้อมกันด้วย ที่สำคัญจะเป็นพื้นที่ที่จะมีทีมเฝ้าดูการเปลี่ยนแปลงของการทำงานของโรงเรียนและเขตพื้นที่อย่างใกล้ชิด ซึ่งเมื่อเข้าสู่วงรอบการทำงานใหม่ในภาคเรียนที่ 1 ปีการศึกษา 2558 จะทำให้ครูและบุคลากรทางการศึกษาของโรงเรียนและเขตพื้นที่มีความพร้อมในการเริ่มต้นด้วยกระบวนการใหม่ อย่างมั่นใจมากขึ้น เพราะได้ลงมือปฏิบัติช่วงหนึ่งแล้วในช่วง 2-3 เดือนก่อนปิดภาคเรียนที่ 2 ปีการศึกษา 2557

5. กระบวนการ AAR (After-action review) การนิเทศภายใน หรือการประชุมร่วมกันของครูเพื่อวิพากษ์วิจารณ์สื่อ แผนการสอน หรือพัฒนาการสอนจะมีอยู่บ้างในบางโรงเรียน แต่สิ่งเหล่านี้ไม่ได้เกิดขึ้นอย่างเป็นประจำ อย่างสร้างสรรค์ และเป็นวิถีชีวิตปกติของครูในโรงเรียนส่วนใหญ่ของประเทศ ดังนั้น การนำกระบวนการ AAR มาแนะนำให้โรงเรียนและเขตพื้นที่ที่เข้าร่วมโครงการได้รู้จักและนำไปประยุกต์ใช้ให้เหมาะสมกับบริบทโรงเรียนเอง จึงเป็นหลักการของการปรับปรุงการเรียนการสอน และจุดเริ่มต้นของการสร้างวัฒนธรรมการเรียนรู้ใหม่ในโรงเรียน ปรับเปลี่ยนปฏิสัมพันธ์ระหว่างกันแบบใหม่ เป็นแบบกัลยาณมิตร เกื้อกูลซึ่งกันและกันระหว่างครู และครูกับศิษย์ โรงเรียนจึงต้องสร้างกระบวนการแลกเปลี่ยนเรียนรู้จากการปฏิบัติร่วมกันอยู่เสมอ หรือสร้างชุมชนแห่งการเรียนรู้ทางวิชาชีพ (Professional Learning Community: PLC) ให้เกิดขึ้น เพราะถือเป็นการพัฒนาวิชาชีพแบบ on the job training ที่มีประสิทธิผล และหากครูและผู้บริหารโรงเรียนมองเห็นว่า ควรเติมเต็มความรู้และสมรรถนะสำคัญเรื่องใดที่เป็นจุดอ่อนของครู เพื่อให้ครูสามารถจัดการเรียนการสอนให้ดีขึ้น โรงเรียนก็สามารถคิดและตัดสินใจเองว่า จะเติมเต็มเรื่องใด เวลาใด อาจชวนผู้รู้มาร่วมแลกเปลี่ยนเรียนรู้ในช่วงเวลา AAR ที่ทุกโรงเรียนจะจัดสรรเวลาไว้ ให้มีช่วง/ ชั่วโมง AAR ในทุกสัปดาห์ หรือจะเติมเต็มในช่วงวันหยุดเพื่อไม่ให้กระทบเวลาจัดการเรียนรู้ของครูและเด็กก็ได้

การสนทนาก็จบลงในเวลาอันจำกัด ทำให้ผมได้เข้าใจในสิ่งที่ ดร.สุรัฐ ศิลปอนันต์ ประธาน กพฐ. กล่าวไว้ในการประชุมผู้บริหารระดับสูง สพฐ. ในวันเดียวกัน (9 ธันวาคม 2557) ว่า งานของเราเป็นส่วนหนึ่งหรือส่วนย่อยของระบบใหญ่หลายชั้น/ หลายระดับ จะต้องเรียนรู้และเข้าใจร่วมกัน และต้องได้รับการสนับสนุนและร่วมมือไปในทิศทางเดียวกัน จึงจะเป็นพลังผลักดันให้งานที่ทำประสบผลสำเร็จ

----------------------------

ผลประชุมคณะทำงานติดตามนโยบาย รมว.ศธ. ครั้งที่ 3

ผลประชุมคณะทำงานติดตามการดำเนินงานตามนโยบาย รมว.ศธ. ครั้งที่ 3

พิทักษ์ โสตถยาคม

วันจันทร์ที่ 8 ธันวาคม ๒๕๕๗ เวลา 07.20-08.20 น. ณ ห้องประชุมจันทรเกษม ได้มีการประชุมคณะทำงานติดตามการดำเนินงานตามนโยบาย รมว.ศธ. รองศาสตราจารย์ประภาภัทร นิยม ประธานคณะทำงานแจ้งให้ที่ประชุมทราบว่า ได้ยกร่างแนวทางการปฏิรูปการบริหารจัดการ ตามนโยบายรัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการ แบ่งเป็น 3 ส่วน (1) ระบบบริหารราชการกระทรวงศึกษาธิการ เพื่อให้ผู้บริหารสถานศึกษาและผู้บริหารเขตพื้นที่การศึกษาผลักดันการปรับการเรียนเปลี่ยนการสอนให้เกิดผลเชิงคุณภาพแก่ผู้เรียน เป็นเรื่องของระบบการเรียนรู้ หลักสูตร การวัดและประเมินผล ซึ่งเกี่ยวข้องกับทุกองค์กรหลัก (2) ระเบียบบริหารข้าราชการครูและบุคลากรทางการศึกษา เพื่อให้ได้ครูที่มีคุณภาพและการพัฒนาครูประจำการอย่างต่อเนื่องโดยใช้เกณฑ์ผลการเรียนของผู้เรียนเพื่อสะท้อนผลการปฏิบัติงาน ซึ่งเกี่ยวข้องกับ สคบศ. กศศ. คุรุสภา สพฐ. และ สกอ. และ(3) ระเบียบบริหารจัดการงบประมาณ เป็นการทบทวนวิธีการจัดทำแผนงบประมาณให้ปรับสมดุลสัดส่วน ระหว่างส่วนกลางและหน่วยปฏิบัติ โดยคำนึงถึงประโยชน์ของผู้เรียนเป็นสำคัญ ทั้งนี้ ควรให้ผู้รับผิดชอบเรื่องการบริหารจัดการงบประมาณภาพรวมของกระทรวงศึกษาธิการมาให้ข้อมูลต่อคณะทำงานติดตามการดำเนินงานตามนโยบายรัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการ นอกจากนั้น การปฏิรูประบบบริหารจัดการดังกล่าว จะได้รับข้อมูลและข้อเท็จจริงจากหน่วยปฏิบัติจากสถานศึกษาขั้นพื้นฐานและอาชีวศึกษาเป็นระยะๆ ซึ่งสำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษาจะเป็นผู้สังเคราะห์ภาพรวมจากกระบวนการปฏิรูปการศึกษาในสถานศึกษาและสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษา

นายพิทักษ์ โสตถยาคม คณะทำงานและเลขานุการคณะทำงานติดตามฯ นำเสนอข้อมูลการดำเนินงานตามนโยบายรัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการ ที่สรุปมาจากเอกสารรายงานผลการดำเนินงานตามนโยบายฯ ของสำนักนโยบายและยุทธศาสตร์ สำนักงานปลัดกระทรวงศึกษาธิการ และองค์กรหลัก ตามประเด็นนโยบายสำคัญ 4 ด้าน คือ (1) การปฏิรูปการศึกษา (2) ปรากฏการณ์ที่ต้องแก้ไขเร่งด่วน (3) การผลิตและพัฒนาครูและบุคลากรทางการศึกษา และ (4) การพัฒนาการศึกษาในพื้นที่จังหวัดชายแดนภาคใต้ ใน 4 หัวข้อ ประกอบด้วย สิ่งที่ดำเนินการแล้ว ผลการดำเนินงาน อุปสรรคปัญหา และสิ่งที่จะดำเนินการต่อไป ปรากฏว่า มีข้อมูลเพียง 2 ส่วน คือ สิ่งที่ดำเนินการแล้ว และสิ่งที่จะดำเนินการต่อไป ส่วนข้อมูลผลการดำเนินงานและอุปสรรคปัญหาไม่ชัดเจน หรือขาดข้อมูลสำคัญเกี่ยวกับผลที่เกิดขึ้นจากการดำเนินงานตามนโยบายฯ ซึ่งโครงการ/ กิจกรรมแต่ละประเด็นนโยบาย มีดังนี้

1. การปฏิรูปการศึกษา ได้แก่ (1) การเสนอแต่งตั้งคณะกรรมการอำนวยการปฏิรูปการศึกษากระทรวงศึกษาธิการ (2) การเสนอปรับบทบาทและโครงสร้างของสำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษาเพื่อให้สอดคล้องกับการปฏิรูปการศึกษา (3) การขับเคลื่อนกรอบคุณวุฒิแห่งชาติสู่การปฏิบัติ (4) การพัฒนาเด็กปฐมวัย 

(5) โครงการปฏิรูปการเรียนรู้สู่ผู้เรียน (6) การพัฒนาการเรียนการสอนประวัติศาสตร์และหน้าที่พลเมือง (7) การพัฒนาหลักสูตร (8) ค่านิยมหลักของคนไทย 12 ประการ (9) โครงการขยายผลการศึกษาทางไกลผ่านดาวเทียม (10) การพัฒนาระบบเทคโนโลยีสารสนเทศเพื่อการศึกษาให้ทันสมัย (11) โครงการเครือข่ายเทคโนโลยีสารสนเทศเพื่อพัฒนาการศึกษา (12) โครงการพัฒนาและขยายบริการของศูนย์เรียนรู้ดิจิทัลระดับชาติด้านวิทยาศาสตร์ คณิตศาสตร์และเทคโนโลยี (IPST Learning Space) ที่เชื่อมโยงในระดับประเทศและนานาชาติ (13) โครงการเครือข่ายห้องสมุดมหาวิทยาลัยไทย (14) การพัฒนาโปรแกรมระบบบริหารจัดการเรียนการสอนผ่านระบบเครือข่ายและจัดการเว็บไซต์ (OBECLS) และ (15) การพัฒนาสื่ออิเล็กทรอนิกส์

2. ปรากฏการณ์ที่ต้องแก้ไขเร่งด่วน ได้แก่ (1) เร่งช่วยเหลือเยียวยาฟื้นฟูผู้ได้รับผลกระทบจากเหตุการณ์อุทกภัย (2) เร่งแก้ไขปัญหาความรุนแรงและเหตุทะเลาะวิวาทของนักศึกษาอาชีวศึกษาอย่างเป็นระบบและต่อเนื่อง (3) เร่งสร้างค่านิยมอาชีวศึกษา (4) ทบทวนหลักสูตร การเรียนการสอน ปลูกฝังในเรื่องค่านิยมหลัก (5) เร่งพิจารณาทบทวนการอุดหนุนรายหัวแก่นักเรียน (6) เร่งขยายบทบาทของภาคเอกชนในการมีส่วนร่วมในระบบการศึกษา (7) เร่งปรับระบบการบรรจุครูและการรับรองมาตรฐานวิชาชีพครู (8) เร่งทบทวนมาตรการการจัดกิจกรรมรับน้อง (9) เร่งทบทวนมาตรการความปลอดภัยสำหรับสถาบันการศึกษา และ (10) เร่งดำเนินการตามนโยบายเร่งด่วนของคณะรัฐมนตรีที่เกี่ยวข้องกับด้านการศึกษา

3. การผลิตและพัฒนาครูและบุคลากรทางการศึกษา ได้แก่ (1) การเสนอแต่งตั้งคณะกรรมการยุทธศาสตร์การผลิตและพัฒนาครู (2) จัดทำแผนงานพัฒนาวิชาชีพครูทั้งระบบ (3) โครงการพัฒนาข้าราชการครูและบุคลากรทางการศึกษาก่อนแต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่งผู้อำนวยการสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษา (4) โครงการนำร่องเพื่อการผลิตและพัฒนาอาจารย์ในสถาบันอุดมศึกษา (5) โครงการพัฒนาอาจารย์ สาขาขาดแคลน ๑๖ สาขา (6) โครงการผลิตครูมืออาชีพ (7) การพัฒนาศักยภาพผู้บริหารและครู (8) โครงการพัฒนาครูอาชีวศึกษาในสถานประกอบการ กลุ่มอาชีพ ยานยนต์และชิ้นส่วน และ (9) โครงการจัดการความรู้เพื่อเสริมสร้างความเข้มแข็งชุมชน

4. การพัฒนาการศึกษาในพื้นที่จังหวัดชายแดนภาคใต้ ได้แก่ (1) โครงการพัฒนาอาจารย์และบุคลากรสำหรับสถาบันอุดมศึกษาในเขตพัฒนาเฉพาะกิจจังหวัดชายแดนภาคใต้ (2) โครงการทุนอุดมศึกษาเพื่อการพัฒนาจังหวัดชายแดนภาคใต้ (3) โครงการพัฒนารูปแบบการจัดการศึกษาในเขตพัฒนาพิเศษเฉพาะกิจจังหวัดชายแดนภาคใต้ (4) โครงการพัฒนาการศึกษาในเขตพัฒนาพิเศษเฉพาะกิจจังหวัดชายแดนภาคใต้ (5) โครงการสนับสนุนการจัดการศึกษาของโรงเรียนเอกชนในพื้นที่เสี่ยงภัย (6) การพัฒนาคุณภาพการศึกษา และ (7) การพัฒนาประสิทธิภาพการจัดการศึกษา

ที่ประชุมได้ร่วมแสดงความคิดเห็นต่อสาระสำคัญของรายงานและแนวทางการติดตามการดำเนินงานตามนโยบายฯ สรุปได้ดังนี้

1. จากเอกสารรายงานจะพบว่า ยังขาดสาระสำคัญเกี่ยวกับผลการดำเนินงานและอุปสรรคปัญหาที่ชัดเจน ดังนั้น ควรจะให้โจทย์เพิ่มเติม หรือให้ตัวอย่างในลักษณะ Template ให้ผู้รับผิดชอบขับเคลื่อนนโยบายของแต่ละองค์กรหลักรายงานตามตัวชี้วัด (KPI) และแสดงผลที่เกิดขึ้น ซึ่งตัวชี้วัดดังกล่าวได้มีการตกลงกันไว้แล้วในการประชุมผู้บริหารองค์กรหลัก แต่ยังไม่สะท้อนให้เห็นในเอกสารรายงานการดำเนินงานตามนโยบายฯ ดังนั้น จึงจำเป็นต้องมีการเน้นย้ำเรื่องตัวชี้วัด (KPI) ของโครงการต่างๆ ที่อยู่ระหว่างการดำเนินการ และเติมข้อมูลลงในแบบฟอร์มรายงานการติดตามประเมินผลการดำเนินงานตามนโยบายรัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการ

2. ควรปรับแบบฟอร์มรายงานการติดตามประเมินผลการดำเนินงานตามนโยบายรัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการ โดยเพิ่มคอลัมน์นโยบาย แผน/ โครงการ ตัวชี้วัด ผลการประเมิน (ก่อน-ระหว่าง-หลังดำเนินการ) ปัญหาอุปสรรค และสิ่งที่จะดำเนินการต่อไป เพื่อให้การรายงานผลมีความเชื่อมโยงกับนโยบาย และสะท้อนผลที่เกิดขึ้นจากการดำเนินงานอย่างชัดเจน

3. ควรเลือกโครงการใดโครงการหนึ่งที่ดำเนินงานตามนโยบายฯ ในระยะเร่งด่วน และมีความจำเป็นมาพิจารณาก่อน นั่นคือ เรื่อง การทบทวนการอุดหนุนรายหัวแก่นักเรียน ซึ่งจะต้องได้ข้อสรุปที่ชัดเจนโดยเร็วเพื่อประกอบการจัดทำแผนฯ ปี 2559 ให้ทันตามกำหนดในปฏิทินการดำเนินงาน ดังนั้น จึงควรให้ผู้รับผิดชอบหลักในเรื่องการทบทวนการอุดหนุนรายหัวแก่นักเรียนมานำเสนอต่อคณะทำงานติดตามฯ ในสัปดาห์ต่อไป

มติที่ประชุม

1. ให้นำเสนอข้อสังเกตของคณะทำงานติดตามการดำเนินงานตามนโยบายของรัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการต่อที่ประชุมผู้บริหารองค์กรหลัก เพื่อให้ผู้บริหารองค์กรหลักช่วยกำกับ ติดตาม ประเมิน และรายงานผลตามตัวชี้วัด (KPI) ของแผนงานโครงการที่อยู่ในความรับผิดชอบอย่างจริงจัง สม่ำเสมอ และต่อเนื่อง

2. ให้ผู้รับผิดชอบแผนงานโครงการตามนโยบายฯ ของแต่ละองค์กรหลักติดตาม ประเมิน และรายงานผลการดำเนินงานอย่างชัดเจน และเป็นประโยชน์ต่อการตัดสินใจเชิงนโยบาย ลงในแบบฟอร์มต่อไปนี้

แบบฟอร์มรายงานการติดตามประเมินผลการดำเนินงานตามนโยบาย รมว.ศธ.

นโยบาย	แผน/ โครงการ	ตัวชี้วัด (KPI)	ผลการประเมิน			ปัญหาอุปสรรค	สิ่งที่จะดำเนินการต่อไป
			ก่อนดำเนินการ Pre-assessment	ระหว่างดำเนินการ Formative assessment	หลังดำเนินการ/ ผลลัพธ์ Summative assessment

3. ให้เรียนเชิญผู้อำนวยการสำนักนโยบายและยุทธศาสตร์ (นายเจตนา แดงอินทวัฒน์) นำเสนอข้อมูลต่อคณะทำงานติดตามการดำเนินงานตามนโยบายรัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการ ในวันจันทร์ที่ 15 ธันวาคม 2557 เวลา 07.00 - 09.00 น. ณ ห้องประชุมจันทรเกษม ใน 2 ประเด็น ได้แก่ (1) ภาพรวมของการบริหารจัดการงบประมาณของกระทรวงศึกษาธิการ และ(2) สรุปการดำเนินงานตามนโยบายเร่งด่วน (ดำเนินการให้เห็นผลใน 3 เดือน) ของรัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการ “ข้อ 5 เร่งพิจารณาทบทวนการอุดหนุนรายหัวแก่นักเรียนในระดับการศึกษาขั้นพื้นฐานทั้งของภาครัฐและเอกชน การช่วยเหลือค่าอุปกรณ์การเรียนของนักเรียนสายอาชีพ อาชีวศึกษา และการช่วยเหลือเด็กยากจน พิการ และด้อยโอกาส” ตามแบบฟอร์มรายงานการติดตามประเมินผลการดำเนินงานตามนโยบายรัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการ ดังมติที่ประชุมข้อ 2

--------------------------------------