หน้าเว็บ

วันอังคารที่ 14 พฤษภาคม พ.ศ. 2556

Area-based Reform & บทบาทใหม่ของภาครัฐ


เวทีบูรณาการภาครัฐ: ความเป็นไปได้ของ Area-based Reform และบทบาทที่จะเปลี่ยนไปของภาครัฐ

พิทักษ์  โสตถยาคม

          การประชุมเวทีบูรณาการภาครัฐเพื่อขับเคลื่อนคุณภาพการศึกษา วันพุธที่ 8 พฤษภาคม 2556 ณ โรงแรมวังสวนสุนันทา มหาวิทยาลัยราชภัฏสวนสุนันทา มีผู้เข้าร่วมประชุม จำนวน 53 คน ประกอบด้วยกลุ่มครู ผู้บริหารโรงเรียน ศึกษานิเทศก์ ผู้บริหารสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษา ผู้นำระดับกลาง รวมทั้งผู้ใส่ใจในการศึกษาและผู้บริหารระดับนโยบาย ได้แก่ ดร.กฤษณพงศ์ กีรติกร, นายคู่บุญ ศกุนตนาค,  นางงามพิศ ลวากร,  น.ส.จตุพร สุทธิวิวัฒน์,  น.ส.จินตนา ด้วงชอุ่ม,  นายจิระประวัติ ชุมสาย ณ อยุธยา,  น.ส.จิรัชญา พายัพ,  ดร.จุฬากรณ์ มาเสถียรวงศ์,  นายชำเรือง เรืองขำ,  นายชุติวัฒน์ สุวัตถิพงศ์,  นายชูชาติ แก้วนอก,  ดร.ณัฐพล ตันเจริญทรัพย์, น.ส.ดวงใจ บุญยะภาส, นายถวิล ศรีใจงาม, นายธีรวุฒิ  เจริญรัมย์, นายนพคุณ เกรียงศักดานุกูล, น.ส.นวลพรรณ ศาสตร์เวช, ดร.นิภาพร กุลสมบูรณ์, ดร.บรรเจอดพร สู่แสนสุข, นายบรรเจิด กลิ่นจันทร์, นายประภาส เขียวแก้ว, น.ส.ปริยาพร ญาณะชัย, นายปิยะบุตร ชลวิจารณ์, น.ส.พัชรา อุบลสวัสดิ์, ผศ.ดร.พัทธนันท์ หรรษาภิรมย์โชค,  นายพิทักษ์ โสตถยาคม,  ดร.พิษณุ ตุลสุข, นางภรณ์ชภัสร์ โสตถยาคม, นางมาลี สืบกระแส, นพ.ยงยุทธ วงศ์ภิรมย์ศานติ์, นางยุวดี นุชทรัพย์, ดร.รัตนา แสงบัวเผื่อน,  ดร.รุ่งอรุณ ไสยโสภณ, น.ส.ลัดดา ตั้งศุภาชัย,  รศ.ลัดดา ภู่เกียรติ, น.ส.ลิลิน ทรงผาสุก, ดร.เลขา ปิยะอัจฉริยะ, ดร.วณี ปิ่นประทีป,  น.ส.วรจรรย์ อังศุธร,  นายวรวัส สบายใจ,  นายวิบูลย์ ทานุชิต,  นายวิริยะ ผลโภค,  นางศรีอัมพร ประทุมนันท์,  นายศิริ  จันบำรุง,  นายสมบูรณ์ รินท้าว, นายสมประสงค์  สิงห์สุวรรณ, ดร.สุธรรม วาณิชเสนี,  นายสุรพล ธรรมร่มดี,  ดร.สุรัฐ ศิลปอนันต์,  นายอดุลย์ ภู่ภัทรางค์,  น.ส.อนีฆา ชัยเนตร,  ดร.อมรวิชช์ นาครทรรพ และนางอริยา พรหมสุภา
          กิจกรรมการประชุมแบ่งได้เป็น 3 ช่วง คือ (1) รับความคิด เป็นการนำเสนอผลการจัดประชุมเวทีที่ผ่านมาให้ผู้เข้าร่วมประชุมรับทราบ ทั้งผลการประชุมของกลุ่มเด็ก กลุ่มการศึกษาทางเลือก กลุ่มภาคเอกชนร่วมจัดการศึกษา และกลุ่มจัดการศึกษาโดยท้องถิ่น รวมทั้งการชี้ให้เห็นความจำเป็นที่จะต้องร่วมสร้างการเปลี่ยนแปลงในวงการการศึกษา และบอกเล่าถึง “โจทย์” หรือข้อพิจารณาในการเสวนาในวันนี้ (2) สร้างความคิด เป็นการระดมความคิดเกี่ยวกับโจทย์ 2 ประการคือ หนึ่ง-ความเคลื่อนไหวและข้อเสนอเชิงยุทธศาสตร์การปฏิรูปการศึกษาในหลายประเทศเป็นไปในทิศทางเดียวกัน นั่นคือ การปฏิรูปที่ใช้พื้นที่เป็นฐาน (Area-based Reform) ทิศทางนี้เหมาะสมกับบริบทประเทศไทยหรือไม่ หรือหากจะผลักดันการปฏิรูปไปในทิศทางนี้จักต้องอยู่ภายใต้เงื่อนไขปัจจัยอะไรบ้าง และสอง-ทิศทางการปฏิรูปที่ใช้พื้นที่เป็นฐานจะเปลี่ยนโฉมหน้าการทำงานภาครัฐไปเป็นหน่วยนโยบาย อำนวยการ สนับสนุน และกำกับติดตามประเมินผลร่วมกับภาคส่วนต่างๆในระดับพื้นที่ (ท้องถิ่น เอกชน ชุมชน หน่วยงานภาครัฐที่เกี่ยวข้องกับเด็ก) ได้อย่างไร สำหรับการประชุมกลุ่มได้แบ่งออกเป็น 6 กลุ่มย่อย เพื่อให้ได้แง่คิดมุมมองที่ครบถ้วน ได้แก่ กลุ่มครู ผู้บริหารโรงเรียน ศึกษานิเทศก์ ผู้บริหารสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษา ผู้นำระดับกลาง/ หัวหน้ากลุ่ม รวมทั้งผู้ใส่ใจในการศึกษาและผู้บริหารระดับนโยบาย เมื่อแต่ละกลุ่มร่วมกันคิดและสรุปคำตอบ ผ่านมุมมองและประสบการณ์ของสมาชิกกลุ่มแล้ว จึงนำเสนอผลให้ผู้เข้าประชุมทุกคนรับทราบ (3) สะท้อนความคิด เป็นการชี้จุดเน้น เชื่อมโยงประเด็นสำคัญ พร้อมให้ข้อคิด-ข้อสังเกตเพิ่มเติมจากผู้ร่วมเสวนาต่อผลสรุปของกลุ่มย่อย  ผลจากกิจกรรมทั้งสามช่วงมีดังนี้

u รับความคิด
          ดร.อมรวิชช์ นาครทรรพ กรรมการจัดสมัชชาปฏิรูปเฉพาะประเด็นการศึกษา ได้เกริ่นนำและชี้แจงวัตถุประสงค์ของการประชุมครั้งนี้ โดยสะท้อนภาพวิกฤตการศึกษาไทย เปรียบดั่ง “กบอยู่ในหม้อน้ำร้อน” กว่ากบจะรู้ตัวว่าน้ำอุ่นแสนสบายกลับกลายเป็นน้ำร้อน ก็สายเกินไปที่จะกระโดดหนีตายได้ทัน  และระบุว่าการประชุมครั้งนี้จะเน้นไปที่บทบาทภาครัฐที่เป็นผู้ถือทรัพยากรของรัฐมากที่สุด แต่ภาครัฐจะปรับบทบาทอย่างไร เพื่อพลิกฟื้นวิกฤต-ปรับนโยบายการใช้ทรัพยากรของภาครัฐก่อเกิดประโยชน์สูงสุด นอกจากนั้นยังได้ชี้ให้เห็นว่า ระบบการศึกษาไทยจำเป็นต้องปรับตัว จากนั้นนำเสนอแนวโน้มการศึกษาของนานาชาติ อาทิ การจัดการศึกษาไม่อยู่เฉพาะภาครัฐเท่านั้น มีการกระจาย “ผู้เล่น” มากขึ้น โดยภาครัฐเป็นผู้คุมกติกา การจัดการศึกษาหลากหลายและตอบโจทย์การทำงาน เน้นให้ลงทุนให้เร็วในกลุ่มเด็กปฐมวัยและการดูแลกลุ่มเด็กวัยรุ่น โดยใช้ Outcome-based และ Area-based การพัฒนาครูและผู้บริหารในพื้นที่แทนการ training ด้วย coaching การส่งเสริมดูแลครูดี การประเมินและการทดสอบเป็นแบบอิงพื้นที่ มุ่งเน้นลดความเหลื่อมล้ำด้วยการลงทุนกับโรงเรียนที่มีปัญหา มีระบบฐานข้อมูลการศึกษาที่ใช้เพื่อการส่งต่อ-พัฒนาผู้เรียน รวมทั้งส่งเสริมโรงเรียนในกำกับ ทั้ง Charter School การกระจายอำนาจ และมุ่งเน้นความรับผิดชอบ
          จากนั้นเป็นการนำเสนอผลการประชุมของกลุ่มที่ผ่านมา ได้แก่ (1) เสียงจากกลุ่มเด็กบอกให้ทราบว่า เด็กและเยาวชนต้องการเรียนรู้เพื่อการค้นพบตนเอง ค้นพบอาชีพจากจุดสนใจของตนเอง ต้องการเรียนรู้รากเหง้าวัฒนธรรมและของจริงในท้องถิ่น เด็กอาชีวะต้องการเรียนรู้ภาคปฏิบัติให้มาก เด็ก ม.ปลายต้องการให้มีความใกล้ชิดระหว่างครูและเด็กมากขึ้นรวมทั้งให้หลักสูตรมีวิชาเลือกให้มากขึ้น เด็กการศึกษาทางเลือกไม่ต้องการสอบ O-NET แต่จะใช้การวัดและประเมินผลรูปแบบอื่น เด็กชายขอบ-ไร้สัญชาติยังคงมีปัญหาเรื่องบัตรประชาชนและความเหลื่อมล้ำ เด็กนอกระบบต้องการสังคมที่เอื้อต่อการเรียนรู้และเชื่อมโยงกับอาชีพอนาคต นอกจากนั้นเด็กต้องการมีส่วนร่วมในทุกกระบวนการของการเรียนรู้  (2) เสียงจากกลุ่มการศึกษาทางเลือกบอกให้ทราบว่า ต้องการให้มีการประชาสัมพันธ์สร้างความเข้าใจให้ผู้เกี่ยวข้องทุกระดับในการส่งเสริมสนับสนุนการจัดการศึกษาทางเลือก (3) เสียงจากกลุ่มภาคเอกชนร่วมจัดการศึกษาบอกให้ทราบว่า ภาคเอกชนเน้นการศึกษาเพื่อการมีงานทำ จึงต้องการเจรจากับภาครัฐเพื่อผลักดันให้เกิดรูปธรรมโดยเร็ว  และ(4) เสียงจากกลุ่มจัดการศึกษาโดยท้องถิ่น บอกให้ทราบว่า การจัดการศึกษาของโรงเรียนภายใต้การสนับสนุนขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นกำลังมุ่งตอบโจทย์ชุมชนและเด็กเยาวชนในพื้นที่ รวมทั้งตอบสนองอัตลักษณ์ของท้องถิ่น

          สุดท้าย ดร.กฤษณพงศ์ กีรติกร ประธานคณะกรรมการจัดสมัชชาปฏิรูปเฉพาะประเด็นการศึกษา ได้ให้ข้อคิดเพิ่มเติมว่า การจัดการศึกษาเพื่อสร้างคนเก่ง คนดี มีความสามารถ มีข้อสรุป 2 ประการคือ (1) การจัดการศึกษาต้องเป็นไปเพื่อประกันการมีงานทำของผู้เรียน (2) การจัดการศึกษาต้องเป็นไปเพื่อสร้าง Character/ สร้างคนให้มีวินัย ซื่อสัตย์ ทำงานเป็น ดังนั้น เราจำเป็นต้องเปลี่ยนโจทย์การจัดการศึกษาใหม่ โดยจะมี “ผู้เล่น” เข้าร่วมจัดการศึกษามากขึ้น จะเกิดผลในทางบวก อาทิ การร่วมกันทำงานระหว่างภาครัฐและเอกชน ภาครัฐและท้องถิ่น ส่วนในทางลบก็จะเกิดกระบวนการไต่สวนภาครัฐขึ้นมา โดยตั้งคำถามว่าทำไมภาครัฐไม่ทำตามหลักการกฎระเบียบที่กำหนดไว้ ซึ่งการระดมความคิดและเสวนาในวันนี้จะช่วยให้เห็นทิศการการปรับเปลี่ยนบทบาทภาครัฐ ที่เป็นไปเพื่อส่งเสริมสนับสนุน  Area-based Reform อย่างเป็นรูปธรรมขึ้น

 v สร้างความคิด
            จากการแบ่งกลุ่ม 6 กลุ่ม เพื่อร่วมกันเสริมสร้างความคิดเกี่ยวกับการปฏิรูปที่ใช้พื้นที่เป็นฐาน (Area-based Reform) และการปรับเปลี่ยนบทบาทของภาครัฐในการเป็นหน่วยนโยบาย ส่งเสริมและกำกับการดำเนินงาน ได้ผลการประชุมดังนี้

1. ผู้นำระดับนโยบาย/ ผู้ใส่ใจการศึกษา
          ผู้นำระดับนโยบายและผู้ทรงคุณวุฒิที่ใส่ใจในการศึกษาได้ชี้ประเด็นที่มีความสำคัญต่อการเสวนาร่วมกันในครั้งนี้และการส่งเสริมการใช้พื้นที่เป็นฐานต่อไปในอนาคต นั่นคือ ความเข้าใจที่ตรงกันของ  Area-based Reform การดำเนินงานอาจเริ่มต้นด้วย concept paper ที่ให้ความชัดเจนว่าการปฏิรูปที่ใช้พื้นที่เป็นฐานนี้เป็นระดับใด อาทิ ระดับนโยบาย ระดับการสอนและการเรียนรู้ ระดับการบริหารโรงเรียน เพราะ  Area-based Reform มีความเชื่อมโยงหลายส่วนหลายมิติ ดังนั้น ต้องตอบคำถามเบื้องต้นก่อนว่า Area-based Reform  ดีอย่างไร หน้าตาของ Area-based Reform จะเป็นอย่างไร ทั้งระบบ องค์ประกอบ โครงสร้าง การบริหารจัดการ และกลไกต่างๆ  อย่างไรก็ตาม การเริ่มต้นพูดคุยในครั้งนี้จะทำให้เห็นโอกาสของการสร้างความชัดเจนในการก้าวเดินต่อไป
            1.1 ความเป็นไปได้ของ Area-based Reform
          สิ่งที่เห็นพ้องร่วมกันของกลุ่มผู้นำระดับนโยบายและผู้ทรงคุณวุฒิที่ใส่ใจในการศึกษาคือ ควรทำ Area-based Reform ให้เกิดขึ้นจริง แต่ก็ไม่ใช่เรื่องง่าย เพราะต้องรู้ก่อนว่าอะไรคือ “ล็อก” และจะ “ปลดล็อก” เหล่านั้นได้อย่างไร ซึ่งจำเป็นต้องคิดให้ชัดเจนและมีความละเอียดมากพอ สำหรับข้อเสนอจากวงเสวนาต่อรูปธรรมของการใช้พื้นที่เป็นฐาน ได้แก่ (1) การใช้จังหวัดเป็นฐานเพื่อเป็นกลไกดึงการมีส่วนร่วมของทุกภาคส่วนเข้ามาร่วมพัฒนา  (2) “เด็กเป็นตัวตั้ง” ต้องพัฒนาคนจัดให้รู้หลักและวิธีการ ซึ่งคนจัดจะต้องเป็นคนที่ใกล้ชิดกับเด็กมากที่สุด ก็คือ “ท้องถิ่น” ท้องถิ่นจะเป็นเจ้าภาพผู้ดูแลการเรียนรู้ของเด็กและรับผิดชอบผลที่เกิดขึ้น (3) Head Office ส่วนกลางจะต้องแข็งแกร่ง  มีความเข้มแข็ง มุ่งมั่นภารกิจในการสร้างชาติที่แท้จริง สิ่งที่ส่วนกลางจะต้องตระหนักอยู่เสมอหากจะทำ “ระบบการศึกษา” เลียนแบบ “ระบบสุขภาพ” ของกระทรวงสาธารณสุข นั่นคือ คุณภาพคนที่แตกต่างกันของกระทรวงสาธารณสุขและกระทรวงศึกษาธิการ (4) ผู้บริหารที่มีภาวะผู้นำถือเป็นหัวใจของการสร้างการเปลี่ยนแปลงให้เกิดขึ้นได้จริง เพราะการเปลี่ยนแปลงสู่ Area-based Reform ต้องการผู้นำที่กัดไม่ปล่อย ในอนาคตอาจผลักดันให้มีการเลือกตั้ง “ผู้นำการศึกษา” ทุกระดับ เพื่อเลือกคนดีเข้ามารับผิดชอบจัดการศึกษา (5) ควรมี Pilot Project  ทำเป็น Quick Wins เพื่อให้เกิดความมั่นใจว่าระบบ Area-based Reform ใช้ได้จริง และถอดบทเรียนจากพื้นที่ที่ทำได้นำไปขยายผลให้กว้างขวางสู่พื้นที่อื่น และ (6) ควรมีการทำ Social Movement ขับเคลื่อนให้เป็นกระแสสู่ความสำเร็จ ผู้รับผิดชอบภารกิจนี้จะต้องกัดไม่ปล่อย ผลักดัน ต่อเนื่อง อาจให้สมัชชาสุขภาพดูแลสุขภาวะในมิติการเรียนรู้ด้วย
            1.2 บทบาทที่จะเปลี่ยนไปของภาครัฐ - หน่วยนโยบาย
          ผู้นำระดับนโยบายและผู้ทรงคุณวุฒิที่ใส่ใจในการศึกษาวิเคราะห์ถึงบทบาทภาครัฐที่จะเปลี่ยนจากเดิมไปเป็นหน่วยนโยบาย อำนวยการ สนับสนุน และกำกับติดตามประเมินผลร่วมกับภาคส่วนต่างๆ ในระดับพื้นที่ (ท้องถิ่น เอกชน ชุมชน หน่วยงานภาครัฐที่เกี่ยวข้องกับเด็ก) ดังผู้ทรงคุณวุฒิท่านหนึ่งกล่าวถึงบทบาทใหม่ของกระทรวงศึกษาธิการจะเปลี่ยนไปเป็น “ตัวเล็ก-ใจใหญ่-สมองโต-เพื่อนเยอะ” ซึ่งสาระในวงเสวนาสามารถจำแนกบทบาทภาครัฐได้ 5 ประการ คือ (1) เป็นผู้วางเป้าหมายปลายทางของผู้เรียนให้ชัดเจน อาทิ เด็กคิดเป็น (อาทิ Critical Thinking, Creative Thinking), เด็กเป็นผู้สร้างความรู้และนวัตกรรม ไม่ใช่เพียง “ผู้เสพ”, เด็กรักถิ่นฐานบ้านเกิด (2) เป็นผู้กำหนดนโยบาย Area-based Reform ที่มีความชัดเจน ทั้งการ “ปักธง” ส่งเสริม และติดตามผล (3) เป็นผู้ส่งเสริมและให้บทบาทพื้นที่ในการจัดการศึกษาทุกระดับ อาทิ ระดับเด็กเล็ก ระดับอนุบาล ระดับการศึกษาขั้นพื้นฐาน  ระดับอาชีวศึกษา โดยเฉพาะการดึงการมีส่วนร่วมจากทุกภาคส่วน รวมทั้งการกำหนดให้มีบอร์ดจากภาคส่วนต่างๆ เข้ามาร่วมการจัดการศึกษาในพื้นที่ (4) เป็นผู้ปลดล็อกอุปสรรคที่จะขับเคลื่อนไปเป็น  Area-based Reform และ (5) เป็นผู้สร้างผู้นำ ให้ไปเป็นผู้นำการเปลี่ยนแปลงในพื้นที่ ที่มีความสามารถในการมองเชิงระบบ เห็นผลกระทบต่างๆ ที่จะเกิดขึ้น  ไม่เร่งคิด-เร่งทำ-ด่วนสรุป ควรใช้ผลวิจัยเป็นฐานในการตัดสินใจ ส่วนผู้นำในระดับนโยบายควรปรับวิสัยทัศน์ - ไม่รวบอำนาจ และเอื้ออำนวยให้เกิด Area-based Reform  

2. ผู้นำระดับกลาง
            กลุ่มผู้นำระดับกลางที่อยู่ในหน่วยงานระดับนโยบายได้สะท้อนให้เห็นปัจจัยที่เป็นเงื่อนไขความสำเร็จของการกระจายอำนาจ นั่นคือ กระบวนการได้มาและการปฏิบัติหน้าที่อย่างสุจริต-ปลอดการเมืองและผลประโยชน์พวกพ้องของ (1) ผู้นำ และ (2) คณะกรรมการ/ องค์คณะบุคคล/ บอร์ดที่อยู่ในระบบ Area-based Reform ทุกระดับ
            2.1 ความเป็นไปได้ของ Area-based Reform
            ปัจจัยสำคัญของการปฏิรูปที่ใช้พื้นที่เป็นฐาน (Area-based Reform) ตามมุมมองของกลุ่มผู้นำระดับกลาง ประกอบด้วย 5 ประการ คือ (1) การมีส่วนร่วมในการจัดการศึกษาของพื้นที่ ต้องเกิดจากการมีส่วนร่วมอย่างบริสุทธิ์ใจ คำนึงถึงผลประโยชน์ของผู้เรียนเป็นสำคัญ พึงระวังผู้มามีส่วนร่วมที่เป็น “คนของใคร”  (2) การคัดเลือกผู้นำ/ ผู้บริหารให้ได้คนดี คนเก่ง โดยเฉพาะการแต่งตั้งบุคคลเข้าสู่ตำแหน่งต้องปลอดการเมือง และไม่ถูกครอบงำจากอำนาจต่างๆ (3) การมีคณะกรรมการหลายฝ่าย มาจากหลากหลายกลุ่ม เพื่อให้เกิดการคานอำนาจซึ่งกันและกัน (4) การจัดสรรงบประมาณลงสู่พื้นที่ในสัดส่วนที่มากขึ้น และ (5) สร้างผู้นำชุมชนที่มีวิสัยทัศน์ ในทุกกลุ่มทุกระดับ ทั้งระดับหมู่บ้าน ตำบล อำเภอ และจังหวัด
            2.2 บทบาทที่จะเปลี่ยนไปของภาครัฐ - หน่วยนโยบาย
          บทบาทของภาครัฐที่ควรดำเนินการคือ (1) ทบทวน-สร้างความเข้าใจ-สร้างความตระหนักในบทบาทภาครัฐ ที่ระบุไว้ในกฎระเบียบที่มีอยู่แล้ว ไม่จำเป็นต้องออกระเบียบกฎเกณฑ์ใหม่ เพราะที่ผ่านมาไม่ได้ทำตามกฎระเบียบ แต่กลับทำตรงกันข้าม  หรือ ปากว่าตาขยิบ (2) มีระบบการติดตาม ตรวจสอบ ประกันคุณภาพภายใน มี “คานงัด” หรือมีคณะกรรมการตรวจสอบที่เข้มแข็ง เป็น “หนูตัวที่อาสาไปแขวนกระดิ่งที่คอแมว” ให้ข้อเสนอแนะและระดมความคิด-ร่วมแก้ปัญหาอย่างต่อเนื่อง

3. ผู้นำระดับเขตพื้นที่
            3.1 ความเป็นไปได้ของ Area-based Reform
          กลุ่มผู้นำระดับเขตพื้นที่การศึกษาเห็นว่า การปฏิรูปที่ใช้พื้นที่เป็นฐานมีความเหมาะสมกับบริบทของประเทศไทย เพราะบริบทของแต่ละพื้นที่มีความแตกต่างกัน อาทิ สภาพปัจจุบันปัญหา ความต้องการ ความพร้อม ซึ่งปัจจัยที่จะช่วยให้การปฏิรูปที่ใช้พื้นที่เป็นฐานเกิดขึ้นได้จริง จะต้องมี (1) การกระจายอำนาจมากกว่ามอบอำนาจ ทั้งระดับเขตพื้นที่และโรงเรียน (2) สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาจะต้องเป็นนิติบุคคล (3) ปัจจัยทางด้านนโยบาย-การเมืองต้องเอื้ออำนวย (4) การสร้างความพร้อมและสร้างความเข้มแข็งให้กับผู้เกี่ยวข้อง ทั้งองค์คณะบุคคล ครอบครัว ชุมชน องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (5) เน้นการมีส่วนร่วมและความรับผิดชอบตามหลักธรรมาภิบาล และ(6) มุ่งเน้นคุณภาพผู้เรียนเป็นสำคัญ
            3.2 บทบาทที่จะเปลี่ยนไปของภาครัฐ - หน่วยนโยบาย
          กลุ่มผู้นำระดับเขตพื้นที่การศึกษาเห็นว่า หน่วยนโยบายของภาครัฐด้านการศึกษาควร (1) ลด/ เลิกการสั่งการ เปลี่ยนมาเป็นหน่วยที่คอยให้การสนับสนุน (2) ให้ระดับพื้นที่เป็นหน่วยปฏิบัติงานจริงๆ ทำงานตลอดแนว ร่วมคิด ร่วมทำ ร่วมประเมิน (3) ควรแยกบทบาทหน้าที่ให้ชัดเจนของหน่วยงานระดับนโยบาย (ส่วนกลาง) และหน่วยงานระดับปฏิบัติ (พื้นที่) และ (4) ควรบูรณาการทุกภาคส่วนให้มีส่วนร่วมอย่างจริงจัง

4. ศึกษานิเทศก์
            4.1 ความเป็นไปได้ของ Area-based Reform
            กลุ่มศึกษานิเทศก์เห็นว่า การปฏิรูปที่ใช้พื้นที่เป็นฐาน (Area-based Reform) มีความเหมาะสมกับบริบทประเทศไทย เพราะการใช้พื้นที่เป็นฐานจะทำให้การทำงานใกล้ชิดชุมชน เข้าใจสภาพปัญหาความต้องการของชุมชน สามารถระดมสรรพกำลังและทรัพยากรได้ง่ายกว่า ซึ่งพื้นที่ในที่นี้น่าจะหมายถึง จังหวัด ต้องการให้หนึ่งจังหวัดเป็นหนึ่งเขตพื้นที่ ก็จะทำให้เกิดการทำงานอย่างบูรณาการและประสานงานกับหน่วยงานอื่นได้ง่ายขึ้น สำหรับปัจจัยที่จะช่วยให้การปฏิรูปที่ใช้พื้นที่เป็นฐาน (Area-based Reform) ประสบผลสำเร็จ จำเป็นต้อง (1) ภาครัฐลดการกำหนดนโยบายการศึกษาจากส่วนกลางลง และเปิดโอกาสให้พื้นที่มีส่วนในการกำหนดนโยบายการศึกษาของพื้นที่ โดยกำหนดสัดส่วน พื้นที่ต่อส่วนกลาง เป็น 70 : 30 ซึ่งต้องสอดคล้องกับงบประมาณและอัตรากำลัง (2) มีการกำหนดเป้าหมายการศึกษาชาติร่วมกัน โดยเปิดโอกาสให้ทุกภาคส่วนมีส่วนร่วมทั้งระดับชาติและพื้นที่ (3) มีการกำหนดความรับผิดชอบร่วมกัน โดยมีบทบาทหน้าที่และมาตรการความรับผิดชอบที่ชัดเจน อาทิ ตัวผู้เรียน ครอบครัว ชุมชน โรงเรียน องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น  (4) มีการกำหนดมาตรฐาน ตัวชี้วัดความสำเร็จที่ชัดเจนของพื้นที่ที่สอดคล้องกับมาตรฐานชาติ (5) พัฒนาบุคลากรทุกระดับ โดยเฉพาะผู้บริหารและครูให้เข้าใจเป้าหมาย มาตรฐาน และตัวชี้วัดความสำเร็จ (6) มีมาตรการสนับสนุน เช่น กฎระเบียบ งบประมาณของพื้นที่  อัตรากำลัง และ (7) การศึกษาต้องปลอดการเมือง โดยมีมาตรการทางกฎหมายและมาตรการทางสังคมคอยกำกับดูแล
            4.2 บทบาทที่จะเปลี่ยนไปของภาครัฐ - หน่วยนโยบาย
          กลุ่มศึกษานิเทศก์เห็นว่า บทบาทที่จะเปลี่ยนไปของภาครัฐเพื่อให้เกิดการปฏิรูปที่ใช้พื้นที่เป็นฐาน (Area-based Reform) จะต้อง (1) มีกฎหมายที่กำหนดมาตรการความรับผิดชอบของภาครัฐที่ชัดเจน ในการปฏิบัติตามแนวทางการปฏิรูปที่ใช้พื้นที่เป็นฐาน โดยอาจมีการปรับ แก้ หรือตรากฎหมายขึ้นมาใหม่ ซึ่งต้องระบุความผิดหากละเลยไม่ปฏิบัติตาม (2) ให้ภาคประชาชน ประชาสังคมสามารถรวมตัวเข้าชื่อ ยื่นถอดถอนเอาผิดกับผู้รับผิดชอบถ้าไม่ปฏิบัติตามกฎหมายที่เกี่ยวข้อง (3) ภาครัฐต้องมีการกำหนดแผนอย่างชัดเจนที่จะลดบทบาทลงแค่ไหน ภายในเมื่อไร (4) พื้นที่ต้องสร้างความเข้มแข็ง โปร่งใส ให้ส่วนกลางเห็นถึงศักยภาพ โดยมีทุกภาคส่วนมีส่วนร่วมในการสร้างความเข้มแข็ง (5) ลดงบประมาณของภาครัฐในส่วนกลางไปให้พื้นที่ให้มาก เป็นสัดส่วนส่วนกลางต่อพื้นที่ เป็น 30 : 70 โดยการจัดสรรงบประมาณควรขึ้นอยู่กับสภาพปัญหาและความต้องการจำเป็น ไม่ใช่ขึ้นกับจำนวนคนหรือความกว้างของพื้นที่ (6) พื้นที่ต้องแสวงหาวิธีการ นวัตกรรมในการทำงานเพื่อไปสู่เป้าหมายความสำเร็จของแต่ละพื้นที่ (7) บทบาทของภาครัฐต้องเพิ่มบทบาทในการกำกับ ติดตาม สนับสนุน ส่งเสริม ตรวจสอบ ควบคุมมาตรฐานการผลิต และลดบทบาทในการกำหนดนโยบายส่วนใหญ่ให้เหลือเพียงนโยบายหลัก ลดการกำหนดโครงการต่างๆ และการกำหนดวิธีการทำงาน เปิดโอกาสให้พื้นที่คิดค้น แสวงหาแนวทางการทำงานที่เหมาะสมกับบริบท สภาพปัญหา และความต้องการ (8) มีการประเมินผลการปฏิบัติงานทุกระดับ ที่สอดคล้องกับเป้าหมายความสำเร็จของงานด้วยวิธีที่โปร่งใส เป็นธรรม (9) ใช้มาตรการทางสังคมเป็นตัวกำกับติดตามการทำงานของภาครัฐให้มากขึ้น เช่น กลุ่มพ่อแม่ ผู้ปกครอง สื่อ (10) ต้องสร้างความเข้มแข็งให้แก่ประชาชน ให้ทราบถึงสิทธิหน้าที่ การเข้าถึงสิทธิ และการรักษาสิทธิ (11) ต้องเร่งสร้างค่านิยมเชิงคุณธรรม จริยธรรมให้แก่ผู้ปฏิบัติงาน บุคลากร ครู นักเรียน นักศึกษา ผู้ปกครอง อาทิ ความสำนึกรับผิดชอบ ความละอายเกรงกลัวต่อบาป จิตสาธารณะ การใฝ่รู้ใฝ่เรียน การแข่งขั้นในการทำความดี การคัดเลือกคนดีเข้าสู่หน่วยงาน/ โรงเรียน (12) มีการพัฒนาครูบุคลากรทางการศึกษาอย่างต่อเนื่องและจัดอัตรากำลังให้สอดคล้องกับแนวโน้มการเจริญเติบโตของประชากร และการพัฒนาประเทศ และ(13) การกำหนดเป้าหมาย การผลิตกำลังคนควรให้สอดคล้องกับความต้องการของตลาด โดยมีการวางแผนร่วมกันทุกระดับ ตั้งแต่ระดับประถมศึกษา มัธยมศึกษา อาชีวศึกษา และอุดมศึกษา โดยสถานศึกษา มหาวิทยาลัยต้องปฏิบัติตาม ไม่ต่างคนต่างทำ

5. ผู้บริหารโรงเรียน
            5.1 ความเป็นไปได้ของ Area-based Reform
            กลุ่มผู้บริหารโรงเรียนเห็นพ้องกันว่า การปฏิรูปที่ใช้พื้นที่เป็นฐาน (Area-based Reform) มีความเป็นไปได้ในบริบทประเทศไทย ควรดำเนินการนำร่องในบางพื้นที่ก่อน ทั้งนี้เงื่อนไขที่จะช่วยให้การดำเนินการประสบผลสำเร็จ จะต้อง (1) ผู้บริหารต้องเป็นผู้นำเชิงรุกเน้นวิชาการ มีภาวะผู้นำ และกล้าเปลี่ยนแปลง ครูต้องมีคุณภาพ (2) การกระจายงบประมาณและทรัพยากรต่างๆ สู่พื้นที่อย่างเป็นธรรมและเหมาะสม (3) การมีส่วนร่วมของผู้ปกครองมีความสำคัญอย่างยิ่ง (4) ต้องมีการปลดล็อกระดับนโยบาย เช่น การให้สถานศึกษาพิจารณาคัดเลือกครูได้เอง (5) มีการจำแนกโรงเรียนตามระดับคุณภาพ และให้การสนับสนุนส่งเสริมให้สอดคล้องตามบริบทและสภาพปัจจุบันของโรงเรียน รวมทั้งใช้ผลลัพธ์ที่เป็นรูปธรรมในการประเมินผล
            5.2 บทบาทที่จะเปลี่ยนไปของภาครัฐ - หน่วยนโยบาย
          บทบาทของภาครัฐที่จะเปลี่ยนแปลงไปตามมุมมองของกลุ่มผู้บริหารโรงเรียน ประกอบด้วย (1) ต้องผลักดันให้เกิดโรงเรียนนิติบุคคลอย่างแท้จริง โดยการให้อำนาจอย่างเต็มที่แล้วตรวจสอบผลงานเชิงประจักษ์ในด้านคุณภาพ (2) มีการจำกัดอำนาจทางการเมือง (3) มีการนำร่องโรงเรียนนิติบุคคล ส่งเสริมให้โรงเรียนที่ประสบผลสำเร็จได้นำเสนอผลที่เกิดขึ้นให้สาธารณชนได้รับทราบอย่างต่อเนื่อง และ(4) คัดคนเก่งที่มีใจอาสามาเป็นครู

6. ครูผู้สอน
            6.1 ความเป็นไปได้ของ Area-based Reform
            กลุ่มครูผู้สอนเห็นด้วยที่จะปฏิรูปการศึกษาโดยใช้พื้นที่เป็นฐาน ซึ่งเห็นว่าไม่ควรเน้นพื้นที่เป็นฐานเท่านั้น ควรพิจารณาแบบผสมผสานระหว่างส่วนกลางและพื้นที่ อาทิ (1) หลักสูตร ควรเป็นแบบผสมผสาน โดยมีแกนกลางเป็นหลักและพื้นที่ท้องถิ่นเป็นส่วนเสริม (2) การวัดและประเมินผลควรกำหนดเป็นสัดส่วนที่ชัดเจนระหว่างส่วนกลางและท้องถิ่น ข้อมูลการวัดและประเมินผลระดับโรงเรียนจะต้องเอื้ออำนวยให้มีการนำเสนอผลการเรียนที่เป็นส่วนของพื้นที่ให้ปรากฏในโปรแกรมการวัดและประเมินผลของโรงเรียน (3) โรงเรียนจะต้องสร้างความเข้าใจให้นักเรียนและผู้ปกครองรับรู้เกี่ยวกับการผสมผสานการเรียนรู้ท้องถิ่น ไม่ได้มุ่งผลสัมฤทธิ์แต่ฝ่ายเดียว  และปรับเปลี่ยนค่านิยมของผู้เกี่ยวข้อง โดยเฉพาะค่านิยมของผู้ปกครองที่มุ่งให้นักเรียนเข้ามหาวิทยาลัย (4) ควรให้การสนับสนุนงบประมาณให้เพียงพอต่อการพัฒนา (5) ควรมีข้าราชการครูที่เพียงพอในการสอน และผลักดันให้เกิดการจัดการเรียนรู้จริง
            6.2 บทบาทที่จะเปลี่ยนไปของภาครัฐ - หน่วยนโยบาย
          กลุ่มครูผู้สอนเห็นว่าภาครัฐควร (1) ให้การสนับสนุนทรัพยากร บุคลากร ความช่วยเหลือเพิ่มขึ้น และลดการแทรกแซงการใช้อำนาจที่มิชอบ (2) ภาครัฐควรวางเป้าหมายการจัดการศึกษาในระยะยาว เช่น จัดทำแผน 5 ปี จะช่วยให้การจัดการศึกษาไทยต่อเนื่อง มิใช่เปลี่ยนแปลงตามรัฐมนตรีที่เปลี่ยนบ่อย และ (3) สร้างภาคีเครือข่ายในชุมชน ทั้งรัฐ เอกชน บ้าน วัดมาร่วมเป็นวิทยากร เป็นเครือข่ายร่วมสนับสนุนโรงเรียน

w สะท้อนความคิด
          ดร.เลขา ปิยะอัจฉริยะ ได้สะท้อนความคิดจากการรับฟังการนำเสนอผลการระดมความคิดของกลุ่มต่างๆ  ว่า เห็นบทบาทของภาคส่วนเข้ามามีส่วนร่วมในการจัดการศึกษามากขึ้น เป็นการศึกษาเพื่อปวงชนทั้งการศึกษาในระบบ นอกระบบ และตามอัธยาศัย เห็นถึงแนวโน้มของการปฏิรูปที่ใช้พื้นที่เป็นฐาน (Area-based Reform) เน้นปวงชนเพื่อการศึกษาเป็นการบูรณาการทุกภาคส่วน โดยมี concept เป็นการศึกษาตลอดชีวิต เน้นคุณภาพผู้เรียน มีคำสำคัญที่พบในการนำเสนอ ได้แก่ คุณภาพบุคลากร งบประมาณ การบริหารจัดการ คุณภาพผู้เรียนเป็นสำคัญ/ เด็กเป็นตัวตั้ง มีการตั้งคำถามถึงความรับผิดชอบกรณีเด็กไม่บรรลุผล และผู้ทรงคุณวุฒิไม่เห็นด้วยกับคำกล่าวที่ว่า กระทรวงศึกษาธิการไม่ต้องสั่งการหรือไม่ควรสั่งนโยบาย โดยอธิบายว่า การสั่งการมีความจำเป็นต้องมีอยู่ แต่ควรปรับเปลี่ยนจากการสั่งการแบบเผด็จการ เป็นการสั่งการแบบให้มีส่วนร่วม และต้องมีความชัดเจนว่าจะมีส่วนร่วมแบบใด และเห็นด้วยที่กระทรวงศึกษาธิการต้องเล็กลง แต่พันธกิจสำคัญมากขึ้น เป็นการใช้หลักธรรมาภิบาลในการบริหารจัดการ สุดท้าย การจัดการศึกษาไทยจะต้องไม่สร้างความทุกข์ให้กับเด็ก ควรเป็นการจัดการศึกษาเพื่อสร้างสุข-ไม่เครียด
          นอกจากนั้น ผู้ทรงคุณวุฒิบางท่าน ตั้งประเด็นเรื่อง การคัดเลือกบุคคลไปเป็น “ผู้นำ” เข้าสู่ระบบการศึกษาที่ผ่านมานั้น มีความเหมาะสมแล้วหรือไม่  ผู้ทรงคุณวุฒิบางท่านตั้งคำถามถึงความเหลื่อมล้ำ-ไม่เป็นธรรมในการจัดสรรทรัพยากรให้โรงเรียนขนาดเล็กเปรียบเทียบกับโรงเรียนขนาดใหญ่กรณีเจ้าหน้าที่ธุรการโรงเรียน
         

          กล่าวโดยสรุป การประชุมเวทีบูรณาการภาครัฐเพื่อขับเคลื่อนคุณภาพการศึกษาครั้งนี้ ได้ข้อสรุปที่เกิดจากการสร้างความรู้ความคิดร่วมกันเพื่อตอบโจทย์ 2 ข้อ ได้ข้อสรุปว่า การปฏิรูปการศึกษาโดยใช้พื้นที่เป็นฐาน (Area-based Reform) มีความเป็นไปได้ในประเทศไทย ภายใต้การปรับเปลี่ยนบทบาทใหม่ของภาครัฐ อย่างน้อย 2 ประการคือ (1) การเตรียมคนให้พร้อม ทั้งการสร้างผู้นำการเปลี่ยนแปลงในพื้นที่ การพิจารณาคัดเลือกคนดีมีใจเพื่อส่วนรวมเข้ามาเป็นคณะกรรมการในพื้นที่ การเสริมสร้างความเข้าใจให้บุคลากรที่เกี่ยวข้องในบทบาทหน้าที่ของตนเองและหน่วยงาน สร้างความตระหนักถึงความรับผิดชอบของผู้เกี่ยวข้องต่อผลที่เกิดขึ้นกับเด็กและเยาวชน (2) การวางระบบกลไกให้เอื้ออำนวยและสนับสนุนการบริหารจัดการที่ใช้พื้นที่เป็นฐาน  ทั้งกฎ ระเบียบ หลักเกณฑ์ต่างๆ ปรับแก้เพิ่มเติมและปลดล็อกอุปสรรคให้การดำเนินงานคล่องตัว การป้องกันการใช้อิทธิพลเพื่อประโยชน์ส่วนตนและพวกพ้อง การกระจายอำนาจที่ผูกพันกับความรับผิดชอบสู่หน่วยจัดการศึกษาในพื้นที่อย่างจริงจัง  สร้างระบบถ่วงดุล “คานงัด” ที่มีตัวตนและตรวจสอบจริงจัง

วันอังคารที่ 30 เมษายน พ.ศ. 2556

เตรียมจัดเวทีบูรณาการภาครัฐเพื่อคุณภาพการศึกษา


เตรียมจัดเวทีปฏิรูปการศึกษา: ผนึกกำลัง & บูรณาการภาครัฐ
พิทักษ์ โสตถยาคม

วันก่อน (1 เม.ย.2556) รองเลขาธิการ กพฐ. (นายอนันต์ ระงับทุกข์) มอบให้ผมไปร่วมประชุมคณะกรรมการจัดสมัชชาปฏิรูปเฉพาะประเด็นการศึกษา และที่ประชุมขอให้ช่วยประสานการจัดประชุม "เวทีบูรณาการภาครัฐเพื่อขับเคลื่อนคุณภาพการศึกษา" กำหนดจัดวันที่ 8 พฤษภาคม 2556 เวลา 09.00-15.00 น. ณ โรงแรมแก้วเจ้าจอม มรภ.สวนสุนันทา ดังนั้น ช่วงนี้ผมจึงช่วย สปร. (สำนักงานปฏิรูปเพื่อสังคมไทยที่เป็นธรรม เป็นหน่วยงานที่ตั้งขึ้นภายในสำนักงานคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ ทำหน้าที่เป็นหน่วยเลขานุการของคณะกรรมการปฏิรูปและคณะกรรมการสมัชชาปฏิรูปที่ตั้งขึ้นตามระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรี ว่าด้วยการปฏิรูป พ.ศ.2553) ประสานบุคคลกลุ่มต่างๆ เพื่อเข้าร่วมประชุมครั้งนี้  

เวทีนี้จัดขึ้นเป็นเวทีที่ 5 ต่อจาก -เวทีพลังเด็กและเยาวชน -เวทีการศึกษาทางเลือก -เวที Corporate Education -เวทีการจัดการศึกษาโดยท้องถิ่น เวทีต่างๆ นี้เกิดขึ้นจากมติคณะกรรมการจัดสมัชชาปฏิรูปเฉพาะประเด็นการศึกษา มี ดร.กฤษณพงศ์ กีรติกร เป็นประธานกรรมการ (คณะกรรมการชุดนี้ ตั้งโดย ศ.นพ.ประเวศ วะสี ประธานคณะกรรมการสมัชชาปฏิรูป) เพื่อให้ทุกภาคส่วนในสังคมมาร่วมแสดงความคิดเห็นและให้ข้อเสนออย่างเท่าเทียมและนำมติไปขับเคลื่อนต่อครับ
เวทีบูรณาการภาครัฐฯ ก็เช่นเดียวกับเวทีอื่นๆ ที่ให้ผู้เข้ามาร่วมได้ให้ความคิดเห็นต่อการพัฒนาคุณภาพการศึกษา แต่เวทีนี้พิเศษตรงที่จะมีการนำข้อคิดเห็นจากเวทีอื่นๆ มาเป็น input ในการพูดคุยด้วยครับ
ผู้เข้าร่วมในเวทีบูรณาการภาครัฐ มาจากหลายองค์กร หลักๆ จะเป็น สอศ. สพฐ. สกศ. สป. สกอ. ผมได้ยกร่างให้มีวงพูดคุยหลายกลุ่ม (กลุ่มละประมาณ 10 คน ยกเว้นกลุ่มที่ 1 จะมากกว่า 10 คนครับ) ได้แก่ 
  1. กลุ่มนักการศึกษา/ ผู้ใส่ใจในการศึกษา 
  2. กลุ่มผู้บริหารระดับนโยบาย (ส่วนกลาง) 
  3. กลุ่มผู้บริหารระดับเขตพื้นที่
  4. กลุ่มผู้นำระดับกลาง/ หัวหน้ากลุ่มในสำนักส่วนกลาง
  5. กลุ่มศึกษานิเทศก์
  6. กลุ่มผู้บริหารโรงเรียน 
  7. กลุ่มครูผู้สอน

กิจกรรมการประชุม ช่วงแรกจะเป็นการนำเสนอผลจากเวทีก่อนหน้านี้ จากนั้นจะเชิญประชุมกลุ่มย่อย สรุปและนำเสนอผลการประชุมกลุ่มย่อย สุดท้ายจะเป็นการสะท้อนความคิดและอภิปรายทั่วไปร่วมกัน
ผลจากการประชุมครั้งนี้ อาจไม่สามารถสร้างการเปลี่ยนแปลงอะไรได้มากมาย แต่การร่วมวงพูดคุย-รับรู้-สร้างความเข้าใจร่วมกัน จะทำให้แต่ละคนได้เป็นส่วนหนึ่งในการนำความคิดความเห็นไปสานต่อ ในบทบาทของแต่ละคน นอกจากนั้น ผู้จัดการประชุมจะนำข้อสรุปจากเวทีนี้ไปสู่เวทีสมัชชาปฏิรูป ที่จะจัดขึ้นประมาณต้นเดือนมิถุนายนนี้ครับ เวทีใหญ่น่าจะเป็นหมอประเวศเป็นประธาน เพื่อนำสู่การขับเคลื่อนให้เกิดการเปลี่ยนแปลงต่อไปครับ
สำหรับ รายชื่อผู้เข้าร่วมประชุมเดิม ในส่วนของ สพฐ. จะประกอบด้วยผู้บริหารระดับสูงและผู้อำนวยการสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาหลายท่าน แต่ปรากฎว่า สพฐ.กำหนดจัดประชุมผู้อำนวยการสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาทั่วประเทศ ในวันที่ 8-9 พฤษภาคม 2556 ซึ่งตรงกับวันประชุมนี้ จึงทำให้ผู้บริหารระดับสูงไม่สามารถเข้าร่วมประชุมเวทีนี้ได้ ดังนั้น จึงได้ประสานผู้บริหาร/ ผู้นำทั้งจากส่วนกลางและสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาที่มีประสบการณ์และมีความโดดเด่นในการทำงานเข้าร่วมประชุม ซึ่งจะช่วยเสริมเติมเต็มมุมมองและทิศทางบูรณาการภาครัฐเพื่อขับเคลื่อนคุณภาพการศึกษาได้เป็นอย่างดี รายชื่อผู้เข้าร่วมประชุม (ยังไม่ได้เพิ่มรายชื่อคณะกรรมการจัดสมัชชาปฏิรูปเฉพาะประเด็นการศึกษา) มีดังนี้
รายชื่อผู้เข้าร่วมประชุม "เวทีบูรณาการภาครัฐเพื่อขับเคลื่อนคุณภาพการศึกษา" 
วันพุธที่ 8 พฤษภาคม 2556 เวลา 09.00-05.00 น. 
ณ ห้องประชุมสุพรรณิการ์ ชั้น 2 โรงแรมแก้วเจ้าจอม มหาวิทยาลัยราชภัฎสวนสุนันทา
ที่   ชื่อ-นามสกุล ตำแหน่ง/ หน่วยงาน
1 นาย กนก อินทรพฤกษ์ รอง ผอ.สำนักทดสอบทางการศึกษา สพฐ.
2 ทพ. กฤษดา เรืองอารีย์รัชต์ ผู้จัดการสำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ
3 นาย กลิ่น สระทองเนียม ศน.เชี่ยวชาญ สพม. เขต 1 กรุงเทพมหานคร
4 นาง เกล็ดแก้ว เจริญศักดิ์ ศน.ชำนาญการพิเศษ สำนักงาน กศน.
5 นาย แก่นเพชร ช่วงรังษี อธิบดีกรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่น
6 นาย คู่บุญ ศกุนตนาค นักวิชาการศึกษา สำนักพัฒนานวัตกรรมการจัดการศึกษา
7 นาย โฆสิทธิ์ แสงกุศลส่ง รอง ผอ.สำนักพัฒนาระบบบริหารงานบุคคลและนิติกร
8 นาง งามพิศ ลวากร รอง ผอ.สพม. เขต 1 กรุงเทพมหานคร
9 น.ส. จตุพร สุทธิวิวัฒน์ ศน.เชี่ยวชาญ สำนักงาน กศน.
10 ดร. จรัสศรี หัวใจ ศน.ชำนาญการพิเศษ สำนักงาน กศน.จังหวัดฉะเชิงเทรา
11 น.ส. จินตนา ด้วงชอุ่ม ครู กศน.เขตปทุมวัน
12 นาง เจิดฤดี  ชินเวโรจน์   สำนักมาตรฐานการอาชีวศึกษาและวิชาชีพ
13 ดร. เจือจันทร์ จงสถิตอยู่ ผู้ประสานงานชุดโครงการ สกว.
14 ดร. ชฎามาศ ธุวเศรษฐกุล  ผู้ช่วยผู้อำนวยการ สวทช.
15 นาย ชาญเวช  บุญประเดิม  ที่ปรึกษาด้านมาตรฐานอาชีวศึกษาช่างอุตสาหกรรม
16 ดร. ชินภัทร ภูมิรัตน เลขาธิการคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน
17 นาย ชุติวัฒน์ สุวัตถิพงศ์ ครู ร.ร.มาแตร์เดอีวิทยาลัย
18 นาย ชูชาติ แก้วนอก รอง ผอ.สพป.สมุทรปราการ เขต 1
19 นาย ฐานิส ศรียะพันธ์ อธิบดีกรมพินิจและคุ้มครองเด็กและเยาวชน
20 ดร. ณัฐพล ตันเจริญทรัพย์ นักวิชาการศึกษา สตผ.สพฐ.
21 นาย ดำรงค์  จิระสุทัศน์ อธิบดีกรมวิชาการเกษตร
22 นาย ถวิล ศรีใจงาม ผอ.ร.ร.พระโขนงพิทยาลัย สพม. เขต 2 กรุงเทพมหานคร
23 น.ส. ทองพูล บัวศรี มูลนิธิสร้างสรรค์เด็ก
24 ดร. ทัศนัย วงศ์พิเศษกุล TK Park
25 นาง ทิชา ณ นคร  บ้านกาญจนาภิเษก
26 นาย ธงชัย สาระกูล นักวิชาการสาธารณสุขเชี่ยวชาญด้านพัฒนาสุขภาพภาคประชาชน สธ.
27 นาย ธีรวุฒิ  เจริญรัมย์ รอง ผอ.สพป.กรุงเทพมหานคร
28 นาง นนทปภา ศรีนนท์ ผอ.สำนักส่งเสริมและพัฒนาการใช้เทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสาร
29 นาง นภา เศรษฐกร  อดีตรองปลัดกระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์
30 น.ส. นวลพรรณ ศาสตร์เวช ศน.ชำนาญการ สำนักงาน กศน.
31 นาง นวลอนงค์  ธรรมเจริญ  ผอ.กาญจนาภิเษกวิทยาลัยช่างทองหลวง
32 นาย นิทัศน์ วีระโพธิ์ประสิทธิ์   วิทยาลัยเทคนิคบางละมุง จ.ชลบุรี
33 ดร. นิพนธ์ พัวพงศกร สถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย
34 ดร. นิภาพร กุลสมบูรณ์ Education Specialist ปิโก (ไทยแลนด์) จำกัด (มหาชน) 
35 ดร. บรรเจอดพร สู่แสนสุข รอง ผอ.สำนักพัฒนานวัตกรรมการจัดการศึกษา สพฐ.
36 นาย บรรเจิด กลิ่นจันทร์ รอง ผอ.สพป.เพชรบูรณ์ เขต 1
37 นาย บัณฑิตย์ ศรีพุทธางกูร เลขาธิการคณะกรรมการการศึกษาเอกชน
38 นาย ปกรณ์ พันธุ อธิบดีกรมพัฒนาสังคมและสวัสดิการ
39 นาย ประพน  จุลวิเทศ   หน่วยศึกษานิเทศก์ สอศ.
40 นาย ประภาส เขียวแก้ว ผอ.ร.ร.บ้านห้วงพัฒนา สพป.ตราด
41 นาง ปัทมา  วีระวานิช   ผู้เชี่ยวชาญเฉพาะด้านแผนและกลยุทธ์ สอศ.
42 นาย ปิยะบุตร ชลวิจารณ์ อดีตรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงอุตสาหกรรม
43 พญ. พรรณพิมล หล่อตระกูล  รองอธิบดีกรสุขภาพจิต
44 ผศ.ดร. พัทธนันท์ หรรษาภิรมย์โชค อาจารย์ภาควิชาครุศึกษา มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์
45 นาย พานิช ศรีงาม ผู้อำนวยการ กศน.อำเภอเสนา จ.พระนครศรีอยุธยา
46 ดร. พิเชฐ โพธิ์ภักดี รอง ผอ.สพป.บุรีรัมย์ เขต 1
47 นาง พิมพา หาญวัฒนะชัย  ศน.ชำนาญการ สำนักงาน กศน.
48 ดร. พิษณุ ตุลสุข หัวหน้าผู้ตรวจราชการกระทรวงศึกษาธิการ
49 น.ส. พุทธชาด ศุภลักษณ์   สำนักความร่วมมือ สอศ.
50 นาง ภรณ์ชภัสร์ โสตถยาคม ครู ร.ร.สายปัญญา ในพระบรมราชินูปถัมภ์ สพม. เขต 1
51 น.ส. มณนิภา ชุติบุตร ผอ.กลุ่มนิเทศฯ สพม. เขต 1 กรุงเทพมหานคร
52 นาย มานพ รวยลาภ รอง ผอ.สพม. เขต 7 จ.ปราจีนบุรี
53 นาง มาลี สืบกระแส ผอ.กลุ่มนิเทศฯ สพป.ลพบุรี เขต 1
54 นพ. ยงยุทธ วงศ์ภิรมย์ศานติ์ หัวหน้ากลุ่มที่ปรึกษากรมสุขภาพจิต
55 นาง ยุวดี นุชทรัพย์ ครู ร.ร.วัดปากน้ำฝั่งเหนือ สำนักงานเขตตลิ่งชัน กทม.
56 นาง รัตนา ศรีเหรัญ เลขาธิการคณะกรรมการข้าราชการครูและบุคลากรทางการศึกษา
57 ดร. รัตนา แสงบัวเผื่อน นักวิชาการศึกษา สำนักวิชาการและมาตรฐานการศึกษา สพฐ.
58 นาง ราตรี ศรีไพรวรรณ ผอ.ร.ร.พระยาประเสริฐสุนทราศรัย(กระจ่าง สิงหเสนี)
59 ดร. รุ่งอรุณ ไสยโสภณ นักวิชาการศึกษาชำนาญการพิเศษ สำนักงาน กศน.
60 น.ส. ลัดดา ตั้งศุภาชัย  ผู้เชี่ยวชาญกระทรวงวัฒนธรรม
61 รศ.ดร. ลัดดา ภู่เกียรติ ผอ.ร.ร.สาธิตพัฒนา
62 ผศ.ดร. เลขา ปิยะอัจฉริยะ ผู้ทรงคุณวุฒิสภาการศึกษา
63 นาย วัลลภ ตังคณานุรักษ์ เลขาธิการมูลนิธิสร้างสรรค์เด็ก
64 นาย วิทยา ประภาพร  รอง ผอ.สำนักพัฒนาครูและบุคลากรการศึกษาขั้นพื้นฐาน
65 นาย วิธีร์ พานิชวงศ์ เศรษฐกรชำนาญการพิเศษ กระทรวงการคลัง
66 นาย วิบูลย์ ทานุชิต รอง ผอ.สพป. ลำปาง เขต 2
67 ดร. วิภาพร นิธิปรีชานนท์ นักวิชาการศึกษา สำนักพัฒนานวัตกรรมการจัดการศึกษา
68 น.ส. วีณา อัครธรรม ที่ปรึกษาด้านพัฒนากระบวนการเรียนรู้ สพฐ.
69 นาย วีระพงษ์ ไตรศิวะกุล รอง ผอ.สพม. เขต 29 จ.อุบลราชธานี
70 นาย วิริยะ ผลโภค Director บริษัท ปิโก (ไทยแลนด์) จำกัด (มหาชน) 
71 ดร. ศรีชัย พรประชาธรรม  ผอ.ภารกิจนโยบายฯ สำนักงานเลขาธิการ ก.ค.ศ.
72 นาง ศรีอัมพร ประทุมนันท์ ครู ร.ร.อนุบาลวัดป่าเลไลยก์ สพป.สุพรรณบุรี เขต 1
73 ดร. ศศิธารา พิชัยชาญณรงค์ เลขาธิการสภาการศึกษา
74 นาย ศิริ  จันบำรุง  ผู้อำนวยการวิทยาลัยเทคนิคนครนายก
75 นาย ศีลวัต ศุษิลวรณ์ รอง ผอ.ร.ร.เพลินพัฒนา
76 นาย ศุภวัจน์ พรมตัน ครู ร.ร.นครวิทยาคม สพม. เขต 36 จ.เชียงราย
77 ดร. สมเกียรติ ตั้งกิจวาณิชย์ ประธานสถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย
78 นาย สมชาย เจริญอำนวยสุข  ผอ.สำนักงานกิจการสตรีและครอบครัว
79 นาย สมบูรณ์ เมฆไพบูลย์วัฒนา  รองปลัดกระทรวงไอซีที
80 นาย สมประสงค์  สิงห์สุวรรณ   ผอ. วิทยาลัยการอาชีพกบินทร์บุรี จ.ปราจีนบุรี
81 น.ส. สมรัชนีกร อ่องเอิบ นักวิชาการศึกษาชำนาญการพิเศษ สกศ.
82 ศ.ดร. สมหวัง พิธิยานุวัฒน์ ประธานคณะกรรมการบริหารสถาบันทดสอบทางการศึกษาแห่งชาติ
83 นาย สรรพประสิทธิ์ คุมพ์ประพันธ์  มูลนิธิศูนย์พิทักษ์สิทธิเด็ก
84 นาง สินีนาท  ภูมิพล   หน่วยศึกษานิเทศก์ สอศ.
85 รศ.ดร. สุธรรม วาณิชเสนี ประธานกรรมการ SVI Initiatives
86 นาย สุรชาติ มานิตย์ รอง ผอ.สพม. เขต 18 จ.ชลบุรี
87 ผศ.ดร. สุรวาท ทองบุ ประธานสภาคณบดีคณะครุศาสตร์/ศึกษาศาสตร์แห่งประเทศไทย
88 ดร. สุรัฐ ศิลปอนันต์ ประธานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน
89 นาง สุรีรัตน์ พงศ์สุวรรณ ผอ.ร.ร.วัดสีดาราม สพป.ราชบุรี เขต 2
90 นาง อรชร วรรณสอน ผอ.ร.ร.วัดเสาธงหิน อบจ.นนทบุรี
91 นาย อุดม  รูปดี ผู้อำนวยการวิทยาลัยเทคนิคพะเยา
92 ศ.ดร. อุทุมพร จามรมาน ที่ปรึกษาผู้ตรวจการแผ่นดิน
93 ดร. อุ้มบุญ สิงห์อัศวิน นักวิชาการศึกษา สำนักบริหารงานการศึกษาภาคบังคับ สพฐ.
94 นาง อุมาพร  ไชยจำเริญ   วิทยาลัยพณิชยการเชตุพน กรุงเทพมหานคร
95 น.ส. อุษา ชูชาติ นักวิชาการศึกษาชำนาญการพิเศษ สกศ.



CU - Coaching and Mentoring


การเตรียมทีม Coaching and Mentoring: 
กรณีศึกษาคณะครุศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
พิทักษ์ โสตถยาคม

อย่างที่ทราบกันว่า โครงการพัฒนาครูโดยใช้กระบวนการสร้างระบบพี่เลี้ยง coaching and mentoring นี้ เป็นการดำเนินงานตามนโยบายของสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน (สพฐ.) จากคำบรรยายของรองเลขาธิการ กพฐ. (นายอนันต์ ระงับทุกข์) เมื่อ 7 มีนาคม 2556 ในการประชุมสัมมนาเพื่อเตรียมพัฒนาครูระหว่างสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐานกับสถาบันอุดมศึกษา ประจำปี 2556 ณ โรงแรมรามาการ์เด้นส์  ได้เน้นย้ำว่า สพฐ.สนับสนุนการพัฒนาครู ณ สถานศึกษา เพื่อร่วมสนับสนุนส่งเสริมให้เกิด “ห้องเรียนคุณภาพ” เป็นการใช้ “พลัง 3 ประสานคือ โรงเรียน เขตพื้นที่ และมหาวิทยาลัย” พัฒนาจากต้นทุน-ฐานเดิมของครูและโรงเรียน มีเป้าหมายคือการพัฒนาเด็กและเยาวชนในพื้นที่ สิ่งที่คาดหวังว่าจะได้รับจากโครงการนี้ ไม่เพียงประโยชน์เฉพาะบุคลากรกลุ่มเป้าหมายเท่านั้น แต่บุคลากรของมหาวิทยาลัยก็จะได้ทำภารกิจการบริการวิชาการและมีส่วนร่วมในการจัดการศึกษาให้มีคุณภาพ รวมทั้งมีความเข้าใจในสภาพจริงที่ครูและโรงเรียนเผชิญอยู่ จะช่วยให้สถาบันครุศาสตร์/ศึกษาศาสตร์ปรับปรุงการผลิตบัณฑิตครู ได้ตรงกับความต้องการในการใช้ครูมากยิ่งขึ้น ผมทราบว่า โครงการนี้ได้เกิด 3 ประสานของการพัฒนาในทุกพื้นที่ทั่วประเทศ

เมื่อวันเสาร์ที่ 27 เมษายน 2556 ที่ผ่านมา ผม และ อ.สมควร วรสันต์ หัวหน้าศูนย์พัฒนาการนิเทศและเร่งรัดคุณภาพการศึกษาขั้นพื้นฐาน ได้รับความกรุณาและโอกาสจากคณะครุศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย โดยรองศาสตราจารย์ ดร.สิริพันธุ์ สุวรรณมรรคา ผู้อำนวยการศูนย์พัฒนาการเรียนรู้และวิชาชีพครู และประธานคณะกรรมการดำเนินงานโครงการพัฒนาครูโดยใช้กระบวนการสร้างระบบพี่เลี้ยง coaching และ mentoring ให้เราได้ไปร่วมเรียนรู้ในกระบวนการประชุมทีมวิทยากรของคณะครุศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ก่อนที่จะลงพื้นที่ไปชี้แนะและเสริมกลไกการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ในโรงเรียนให้มีความเข้มแข็งมากยิ่งขึ้น

สิ่งที่สัมผัสได้ทันทีเมื่อไปถึงห้องประชุม คือ ชีวิตชีวา-ความกระตือรือร้น-ความมุ่งมั่นตั้งใจของหัวหน้าทีม (รศ.ดร.สิริพันธุ์ สุวรรณมรรคา) ผมนั่งดูก็นึกถึงบรรยากาศรถทัวร์ทัศนศึกษา (หรือแบบชวนกันไปปลูกป่าชายเลน/ ไปออกค่ายอาสา) ที่ลูกทัวร์ก็รู้สึกตื่นตาตื่นใจ พร้อมไปเรียนรู้ที่ต่างๆ และตั้งใจฟังหัวหน้าทีมที่ขณะนี้ทำหน้าที่เป็น “ไกด์” เล่าให้ฟัง และให้คำแนะนำทีละส่วน ทีละขั้น ทีละตอนว่า ทีมของเราจะไปทำอะไร ทำไม และอย่างไร

มีสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาที่ลงนามความร่วมมือกับคณะครุศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย จำนวน 4 เขต  ได้แก่ (1) สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษา เขต 1 จ.กรุงเทพมหานคร (2) สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษา เขต 42 จ.นครสวรรค์และอุทัยธานี (3) สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาระยอง เขต 2 และ(4) สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาตราด เพื่อพัฒนาครู ผู้บริหาร และศึกษานิเทศก์ให้มีความสามารถในการชี้แนะ มีครู ผู้บริหาร และศึกษานิเทศก์ เขตละ 100 คน ยกเว้น สพม.เขต 1 มีจำนวน 203 คน ซึ่งเป็นบุคลากรในโรงเรียนของ สพม.เขต 1 จำนวน 9 แห่ง, สพม. เขต 42 จำนวน 16 แห่ง, สพป.ระยอง เขต 2 จำนวน 12 แห่ง, และสพป.ตราด จำนวน 7 แห่ง

จุดเน้นของการพัฒนาเป็นไปตามข้อกำหนดตาม TOR ที่สำนักพัฒนาครูและบุคลากรทางการศึกษาขั้นพื้นฐาน (สพค.) เสนอแนะไว้ นั่นคือ Literacy, Numeracy, Reasoning Ability, บันได 5 ขั้นของการเรียนการสอน (Learning to Question, Learning to Search, Learning to Construct, Learning to Communicate, และ Learning to Service) นอกจากนั้น คณะครุศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยยังให้ความสำคัญกับห้องเรียนคุณภาพ, Lesson Study, ระบบอิเล็กทรอนิกส์เพื่อสนับสนุนการ coaching และ mentoring รวมทั้งการจัดทำแผนปฏิบัติการสู่การเสริมสร้างชุมชนนักปฏิบัติมืออาชีพด้วย ซึ่งได้จัดทำโมดูล จำนวน 5 โมดูลเพื่อใช้ในการพัฒนาใกล้เสร็จสมบูรณ์แล้ว

นั่งฟังการเตรียมการของทีมวิทยากร ทำให้เห็นว่า ทีมวิทยากรกำลังเตรียมการเพื่อช่วยให้เกิดระบบการชี้แนะขึ้นในพื้นที่ ทั้งระหว่างเพื่อนครูด้วยกันเอง ระหว่างครูกับผู้บริหาร ระหว่างผู้บริหารกับศึกษานิเทศก์ ระหว่างศึกษานิเทศก์กับครู มีการออกแบบการขับเคลื่อนงานได้อย่างน่าสนใจ โดยหัวหน้าทีมวิทยากรเน้นย้ำว่า ทีมวิทยากรจะพยายามไม่ทำ 3 เรื่อง เมื่อลงไปในพื้นที่ คือ “ไม่สั่ง ไม่สอน ไม่บอกคำตอบ”

นอกจากโครงการนี้จะเป็นความร่วมมือ 3 ประสาน ระหว่างมหาวิทยาลัย สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษา และโรงเรียนแล้ว การจัดทีมวิทยากรของคณะครุศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยก็เป็นแบบ 3 ประสานเช่นกันคือ ประกอบด้วยทีมวิทยากร 3 ฝ่าย ได้แก่ (1) อาจารย์จากคณะครุศาสตร์ (2) อาจารย์จากโรงเรียนสาธิต ฝ่ายมัธยม และ(3) อาจารย์จากโรงเรียนสาธิต ฝ่ายประถม รวมจำนวนกว่า 40 คน ถือเป็น “การจัดทัพ” และเตรียมเคลื่อนกำลังพลที่มีความพร้อมมาก

จากการเข้าร่วมประชุมครั้งนี้  ทำให้ผมได้เห็นพลังของการร่วมมือร่วมใจของทีมวิทยากร มุมมองเชิงบวกของทีมวิทยากรที่เห็นโอกาสทำโครงการนี้ให้เป็น "พลังบวก" ที่เป็นการประสานคน-ประสานงาน เชื่อมโยงกับภาระงานปกติและความเชี่ยวชาญเฉพาะตัวของอาจารย์แต่ละคนได้อย่างลงตัว และการแสดงออกที่เห็นได้ในวันนี้ สะท้อนให้เห็นว่า ทุกคนตั้งใจทำงานนี้ เพื่อให้สิ่งที่ดีงามและสร้างสรรค์เกิดขึ้นในห้องเรียนและโรงเรียนของเรา ซึ่งหัวหน้าศูนย์พัฒนาการนิเทศและเร่งรัดคุณภาพการศึกษาขั้นพื้นฐาน สพฐ. บอกกับผมว่า เมื่อได้เห็นภาพการทำงานของจุฬาฯ แล้วรู้สึกสบายใจ ซึ่งผมก็เชื่อว่า สิ่งดีๆ ของการทำงานร่วมกันระหว่างมหาวิทยาลัย เขตพื้นที่การศึกษา และโรงเรียนในพื้นที่ต่างๆ คงจะเป็นไปในทิศทางเดียวกันนี้

นอกจากนั้น ในปีการศึกษานี้ น่าจะถือได้ว่าเป็น “ปีทองของการนิเทศ” เพราะนอกจาก สพฐ.จะสนับสนุนโครงการ coaching และ mentoring ให้ทุกสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประสานความร่วมมือกับมหาวิทยาลัยตามความต้องการของพื้นที่เองแล้ว สพฐ.ยังได้สนับสนุนโครงการวิจัยกระบวนการพัฒนาครูด้วยระบบหนุนนำต่อเนื่อง (teacher coaching) ร่วมกับสำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.) อีกด้วย ซึ่งจะทำให้ได้องค์ความรู้เกี่ยวกับการชี้แนะและการเป็นพี่เลี้ยง (coaching and mentoring) รวมทั้งเรื่อง Literacy, Numeracy และ Reasoning Ability ในหลายมิติ เพราะจะมีการพูดคุย-ตีความ-นำไปใช้ในโรงเรียนเป็นจำนวนมาก ซึ่ง สพฐ.จะได้ถอดบทเรียนและสังเคราะห์องค์ความรู้สู่การใช้ประโยชน์ต่อไป ทั้งนี้ ครูและบุคลากรทางการศึกษาในสังกัด สพฐ. จะได้ประโยชน์จากความลึกซึ้งและเป็นที่พึ่งได้ในเชิงวิชาการของอาจารย์มหาวิทยาลัย ในขณะเดียวกัน อาจารย์มหาวิทยาลัยก็จะได้เรียนรู้การปฏิบัติจริงจากครูและบุคลากรทางการศึกษาด้วยเช่นกัน.

วันเสาร์ที่ 27 เมษายน พ.ศ. 2556

ภาคเอกชนพัฒนาการศึกษาไทย

เวทีเสวนา Corporate Education
[พิทักษ์ โสตถยาคม]

เวลาตั้งวงพูดคุย-แลกเปลี่ยนเรียนรู้ของผู้ใส่ใจในอนาคตของประเทศเรา ผ่านโจทย์ “การศึกษา & การพัฒนากำลังคน” ...ทุกๆ ครั้ง ผมได้เห็นเจตนา ความมุ่งมั่น และพลังสร้างสรรค์ที่เต็มเปี่ยมของผู้ร่วมวงเสวนา และทุกๆ ครั้ง แต่ละคนก็นำเรื่องดีๆ ที่ได้ผ่านการลงมือทำ มีประสบการณ์ของความสำเร็จและบทเรียนจากความพยายามมาเล่าสู่กันฟัง เรื่องราวเหล่านี้ได้ช่วยขยายมุมมองของผมให้กว้างขึ้น ในขณะเดียวกันก็กลายเป็นโจทย์/ คำถาม “ทำไม...?” “เพราะอะไร...?” ..ต่อไปเช่นกัน...

เวทีวันนี้ (พุธ 24 เม.ย.2556) เป็นเรื่อง “บทบาทภาคเอกชนเพื่อพัฒนาการศึกษาไทย” ผมมาถึงที่ประชุมของสำนักงานผู้ตรวจการแผ่นดิน ถนนแจ้งวัฒนะ เมื่อการประชุมเริ่มไปประมาณ 15 นาที และอยู่ร่วมการประชุมจนถึงเวลา 17.30 น. กิจกรรมการประชุมที่พบมี 3 ช่วง ช่วงแรกเป็นการนำเสนอ “รายงานการศึกษาเบื้องต้นโครงการศึกษาและพัฒนาเครือข่ายภาคเอกชนผู้จัดการศึกษาและสนับสนุนการศึกษา” สนับสนุนโดยมูลนิธิโรงเรียนรุ่งอรุณ ช่วงที่สองเป็นการบอกเล่าการจัดการศึกษาที่ผ่านมาอาทิ โรงเรียนมีชัยพัฒนา (คุณมีชัย วีระไวทยะ) สถาบันเศรษฐกิจพอเพียง/ มูลนิธิกสิกรรมธรรมชาติ (ดร.วิวัฒน์ ศัลยกำธร) วิทยาลัยเทคโนโลยีปัญญาภิวัฒน์ (คุณพรวิทย์ พัชรินทร์ตนะกุล)  บริษัท ปตท. จำกัด (มหาชน) (คุณณีรนุช) และช่วงสุดท้ายเป็นการสะท้อนคิดเพื่อก้าวต่อไป

ผมได้ฟังช่วงสุดท้ายของการนำเสนอผลการศึกษาเบื้องต้นฯ เกี่ยวกับข้อสังเกตของนักวิจัยที่พบจาก 4 กรณีศึกษา ได้แก่ สถาบันการจัดการปัญญาภิวัฒน์ ร.ร.มัธยมมีชัยพัฒนา สถาบันอาศรมศิลป์ และโครงการจัดตั้งสถาบันอุดมศึกษาและ ร.ร.วิทยาศาสตร์ กลุ่ม ปตท. พื้นที่ภาคตะวันออก พบว่าการจัดการเรียนการสอนมีลักษณะเน้นประสบการณ์ตรง เป็นการขยายโอกาสเข้าถึงการศึกษาของประชาชน พัฒนาบุคลากรตรงตามความต้องการกำลังคนของประเทศ เป็นการจัดที่เน้นพึ่งตนเองลดการพึ่งพิงภาครัฐ มีความคล่องตัวในการบริหารจัดการ และใช้เวลาบ่มเพาะผู้สอนให้ตรงแนวทางของสถาบัน และมีคำพูดที่น่าคิดจากการนำเสนอว่า “ภาคมหาวิทยาลัยวิ่งไปสู่ความเป็นธุรกิจ แต่ภาคธุรกิจกำลังสร้างมหาวิทยาลัย”

และจากการนำเสนอผลสังเคราะห์องค์กรเอกชนที่จัดการศึกษาโดย รศ.ประภาภัทร นิยม ทำให้เห็นว่า ภาคเอกชนจัดการศึกษาหลากหลายองค์กรมาก อาจารย์ประภาภัทรจำแนกเป็น 3 กลุ่มคือ (1) กลุ่มที่ทำ CSR และกลายเป็น CIV (Creative Integrated Value) ไปแล้ว เช่น มูลนิธิไทยคม (2) School-BIRD (School-Based Integrated Rural Development Program) เช่น ร.ร.มัธยมมีชัยพัฒนา สถาบันอาศรมศิลป์ มหาวิชชาลัยภูมิปัญญาท้องถิ่น (3) Corporate (Work-based learning) เช่น วิทยาลัยเทคโนโลยีปัญญาภิวัฒน์ สถาบันการจัดการปัญญาภิวัฒน์

อ.ประภาภัทรยังได้วิเคราะห์ให้เห็นว่า เมื่อภาคเอกชนจัดการศึกษา จะมองเป้าหมายของผู้เรียนแตกต่างจากการจัดการศึกษาโดยทั่วไป ซึ่งเป้าหมายชัดเจนว่าผู้เรียนจะต้องมีงานทำ ทำงานเป็น เป็นผู้นำ พึ่งตนเองได้ มีกิจการเป็นของตนเอง และพยายามปลดล็อค/ ปรับแก้ปัญหาหลายๆ ส่วน เช่น การให้ตีค่าการเรียนเพียงรับใบปริญญา หรือเรียนแล้วเอาไปใช้งานไม่ได้ ก็จะมุ่งปรับให้เป็นเรียนได้ทุกวัย มีความยืดหยุ่น ให้สอดคล้องกับชีวิตความเป็นจริง อาจารย์ยกตัวอย่าง มหาวิทยาลัยไคสต์ (KAIST-Korea Advanced Institute of Science & Technology) ซึ่งปี 2012 อยู่ในอันดับ 24 ของ World University Rankings ในด้าน Engineering and Technology ได้รับการยอมรับจากชาวเกาหลีว่าเป็นมหาวิทยาลัยด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีที่ดีที่สุดของประเทศ โดยที่มหาวิทยาลัยนี้ได้นำ big problem ของประเทศมาเป็นโจทย์ของมหาวิทยาลัยและช่วยตอบโจทย์ประเทศ มี 6 หน่วยวิจัยที่มีการทำงานอย่างบูรณาการและมีการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ระหว่างกันอย่างเข้มข้น 

นอกจากนั้น อาจารย์ยังได้นำผลการพูดคุยระหว่างสถาบันที่จัดการศึกษาของภาคเอกชน เห็นตรงกันว่าจะประสานความร่วมมือกันทุกรูปแบบ จะขยายขอบเขตความร่วมมือกัน บนฐานของความเคารพซึ่งกันและกัน  จะเพิ่มช่องทาง โอกาส และทางเลือกให้ผู้เรียนมากขึ้น และพัฒนาต้นแบบการศึกษาสู่การศึกษาตลอดชีวิตให้มากขึ้น

ยังมีความเห็นจากวงเสวนาหลากหลาย แต่ก็มีทิศทางไปในแนวทางเดียวกันคือ เป้าหมายของการจัดการศึกษาเป็นการเตรียมผู้เรียนให้พร้อมทำงาน มีทักษะจำเป็น มีคุณลักษณะที่พึงประสงค์ วิธีการจัดการศึกษาจะต้องเปลี่ยน รวมทั้งผู้จัดการศึกษาก็ต้องเปลี่ยน-ปรับเปลี่ยนความคิดของผู้จัดการศึกษาเดิม และเพิ่มกลุ่มผู้จัด/ ส่งเสริมผู้จัดการศึกษาภาคเอกชน ชุมชนที่มีศักยภาพ โดยภาครัฐสนับสนุนและเอื้ออำนวยให้ดำเนินการได้อย่างราบรื่น ...ต่อไปนี้เป็นบางความเห็นที่สะท้อนจากเวทีการเสวนา
  • การศึกษาให้ค่าปริญญาที่ไม่มีความหมาย แข่งขายปริญญา แต่ไม่ขายความรู้, ครูมีวุฒิได้เงินเดือนสูง แต่ไม่ช่วยให้เด็กเรียนรู้ดีขึ้น, ครูสอนอาชีพไม่รู้-ไม่ทันวิทยาการที่ก้าวหน้าและไม่มีเครื่องมือที่ทันสมัย จึงหวังที่จะสอนเด็กให้เท่าทันได้ยาก จึงคาดหวังกับภาคเอกชน ที่จะมี Corporate University 
  • ความจริงที่ต้องยอมรับก็คือ รัฐบาลและกระทรวงศึกษาธิการไม่สามารถสนองความต้องการของสังคมได้ทั้งหมด เราคงจะไม่ไปแขวนคอ ศธ. เพราะเขาถูกต่อว่ามามากแล้ว
  • การศึกษาอยู่กับผู้จัด (supply side) มากไป ควรเปลี่ยนเป็น demand side
  • แต่เดิมตีค่าเด็กจากผู้ได้เกรดสูง ตีตราเด็กเกรดต่ำ เมื่อเด็กเรียนแบบ Work-based learning เด็กจะต้องพิสูจน์ตนเองจากการปฏิบัติจริง จะได้ฝึกความอดทน ซื่อสัตย์ ให้รู้หน้าที่ในการให้บริการ เพราะถึงอย่างไรก็ต้องมีวันเริ่มแรกที่เด็กต้องทำงาน การเรียนเช่นนี้เป็นการฝึกความพร้อม ความอดทน
  • แต่ละคนมายืนอยู่ทุกวันนี้ ต้องถามตนเองว่า 100% ในความรู้ความสามารถปัจจุบัน เป็นผลหรือได้มาจากโรงเรียนและมหาวิทยาลัยกี่เปอร์เซ็นต์ และเปอร์เซ็นต์ที่เป็นกล่องดำที่เหลือนั้นคืออะไร เป็นส่วนที่เรียนรู้จากที่ใด?
  • ไม่ควรอุ้มกระทรวงศึกษาธิการต่อ เพราะภาษีของประเทศจำนวนมากที่ทุ่มให้ใช้ในการพัฒนาการศึกษา บัดนี้ เห็นชัดเจนแล้วว่าไม่มีประสิทธิผล ผลสัมฤทธิ์ตกต่ำ ดังนั้น จะเป็นไปได้ไหมที่จะแบ่งสัดส่วนทรัพยากรที่กระทรวงศึกษาธิการเคยได้ ไปให้กับองค์กรที่สามารถทำได้ดีและมีประสิทธิผลมากกว่า
  • ระดับการมีส่วนร่วมในการจัดการศึกษาของภาคเอกชนมีหลายระดับ ทั้งระดับนโยบายมีคณะกรรมการร่วม ระดับปฏิบัติทำเป็น career technical education เชื่อมโยงอาชีพในมัธยมศึกษาตอนต้น มี industrial sector มาร่วมกำหนดทักษะที่ต้องการให้ผู้เรียนเรียน  ระดับประเมินมีคณะกรรมการประเมินอย่างอิสระ มีตัวชี้วัดด้านผลกระทบที่ชัดเจน ระดับเครือข่ายมีการนำโปรแกรมการจัดการศึกษามาแลกเปลี่ยนกัน
  • ได้เห็นโครงการเตรียมคนเข้าสู่อาเซียนส่วนใหญ่จะเป็นการสอนภาษาอังกฤษ จึงมีคำถามว่า ต่อให้ประชาชนเก่งภาษาอังกฤษเท่ากับชาวอังกฤษประชาชนและประเทศชาติของเราจะอยู่รอดไหม เราควรพัฒนาเตรียมคนของเราอย่างไรกันแน่ ดังนั้น การเข้า AEC ควรเตรียมโดยการทำวิจัยก่อนว่า AEC มีผลกระทบกับใครอย่างไรบ้าง มิใช่อะไรๆ ก็อบรมภาษาอังกฤษ ยังมีภาษาจีน ภาษาพม่า และอื่นๆ อีกที่จะเป็นสำหรับคนบางกลุ่มบางพื้นที่
  • ควรมีสถาบันวิจัยและพัฒนาการศึกษาไทย ให้มีอิสระ เหมือนก่อนหน้านี้มี สถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข (สวรส.) ทำหน้าที่วิจัยให้ข้อเสนอเพื่อการพัฒนาสาธารณสุข


จากการนั่งฟังการเสวนาในเวทีนี้ เห็นการเคลื่อนตัวของภาคเอกชนในการลุกขึ้นมาจัดการศึกษา และเป็นการจัดการศึกษาที่มาจากจิตวิญญาณของนักพัฒนา ทุกแห่งมีปรัชญาแนวคิดความเชื่อของการทำสถานศึกษาที่น่าทึ่งและน่าคารวะ การมีสถานศึกษาหลากหลาย ตอบโจทย์ความต้องการ ข้อจำกัด ของกลุ่มเป้าหมายต่างๆ ได้มากเท่าไร ก็ทำให้ประชาชนมีทางเลือกมากขึ้น และผมเห็นว่าหน่วยงานองค์กรที่ให้ความสำคัญและจัดการศึกษาที่มีคุณภาพเหล่านี้มีจำนวนมากพอ... มากพอที่จะต่อรองทรัพยากรจากรัฐ ให้หันมาสนับสนุนส่งเสริมสถานศึกษาที่นอกเหนือจากของภาครัฐ อย่างเป็นระบบ จริงจัง และชัดเจน โดยเฉพาะสัดส่วนของงบประมาณจากภาษีประชาชน.